پیش بینی واردات برنج با روش های ARIMA و هالت وینترز- قسمت …

۱-۲ بیان مساله (تعریف موضوع پژوهش)
تجارت خارجی یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی درهر کشوری و بهخصوص در کشورهای در حال توسعه است و در این بخش واردات دارای اهمیت بسیاری است. از یک طرف بهعنوان یکی از عوامل رشد و تولید ناخالص داخلی و از طرف دیگر به عنوان یکی از اقلام مهم تراز پرداختهای هر کشور محسوب میشود. در تجارت خارجی اقتصاد ایران واردات از مقولاتی است که اهمیت و جایگاه آن دائما گسترش پیدا کرده است از این رو هر تغییر و تحولی که در واردات کشور رخ دهد در فرآیند تولید، رشد و توسعه تاثیر بهسزایی خواهد داشت با توجه به این امر و با عنایت به وابستگی ساختاری بخشهای مختلف اقتصاد ایران به واردات شناخت ابعاد این مسئله بسیار حایز اهمیت است.
برای برنامه ریزی صحیح در مورد میزان ارز تخصیصی، روند سرمایه گذاری در احداث واحدهای جدید صنعتی، میزان مصرف این محصولات و بسیاری از سیاستگذاریهای صنعتی و غیر صنعتی، پیش بینی در مورد میزان واردات برنج در آینده بسیار مهم است. زیرا در هر سیاستگذاری مبنای عمل صرفا وضع موجود نبوده، بلکه پیشبینیهای کوتاهمدت و بلندمدت از متغیرهای مورد مطالعه نیز جزو شاخصهای تاثیر گذار است.
چالشهای موجود در پیشبینی متغیرهای سری زمانی عمدتا متاثر از تحول روشها و ابزارهای ارایه شده برای پیشبینی بوده است. بهطوریکه اهمیت پیشبینی متغیرهای سریزمانی باعث تنوع و گستردگی ابزارها شدهاست. البته باید دقت کرد که بسته به ماهیت دادههای موجود، تناسب و قدرت پیشبینی این ابزارها با یکدیگر متفاوت است. اما آنچه در نگاه اجمالی مطالعات قابل استنباط است، مقایسه قدرت پیشبینی روشهای مختلف، بر اساس برخی معیارها است. روشهای پیشبینی بسته به اینکه به چه میزان روشهای ریاضی و آماری در آنها بهکار رفته باشد، به روشهای کمی و کیفی تقسیم میشوند. در روشهای کمی دادههای مربوط به گذشته با هدف پیشبینی ارزش آتی متغیر مورد نظر با استفاده از روشهای آماری و ریاضی تحلیل میشود، از سوی دیگر روشهای کیفی دربر دارنده تخمین ذهنی از طریق عقاید متخصصان هستند.
در پژوهش حاضر به دلیل توانایی بالای روشهای کمی در پیشبینی متغیرهای اقتصادی، جهت پیشبینی واردات برنج، از یک روش رگرسیونی (باکس جنکینز) و یک روش غیر رگرسیونی (هالت وینترز غیرفصلی) استفاده شده است. و به دنبال پاسخ به این پرسش هستیم که آیا واردات برنج پیش بینی پذیر است؟ و بهترین روش برای پیش بینی میزان واردات برنج کدام است؟
۱-۳ اهمیت و ضرورت موضوع پژوهش
براساس تازه‌ترین آمار گمرک ایران در سال گذشته واردات برنج به کشور از نظر وزنی ۱۴٫۹۶ درصد کاهش یافت اما از نظر ارزشی با رشد ۴٫۲۱ درصدی مواجه شد.
برنج در سال گذشته از نظر ارزشی سهمی معادل ۲٫۰۳ درصد از کل واردات کشور را به خود اختصاص داد. هند اصلی‌ترین مبدا واردات برنج ایران در سال ۱۳۹۰ بود. به طوری که سهم این کشور از واردات برنج ایران از نظر وزنی و ارزشی به ترتیب به ۶۷٫۴۶ و ۷۲٫۰۶ درصد رسید. در سال قبل حدود ۸۷۰ هزار تن برنج به ارزش تقریبی ۹۴۳ میلیون دلار از هند وارد ایران شد.
امارات و پاکستان نیز به ترتیب از نظر وزنی ۱۳٫۱۵ و ۱۰٫۴۵ درصد از واردات برنج ایران را به خود اختصاص دادند. ۸٫۹۴ درصد از واردات برنج ایران در سال گذشته نیز از طریق دیگر کشورها انجام شد[۱].
ازآنجا که پیشگویی وقایع آینده در فرآیند تصمیمگیری نقش عمدهای ایفا میکند، بنابراین پیشبینی برای بسیاری از سازمانها و نهادها حائز اهمیت است. به علاوه پیشبینی متغیرهای اقتصادی نقش موثری در سیاستهای تولید کنندگان دارد، چرا که تولیدکنندگان سیاستهای خود را نه فقط بر اساس وضع موجود، بلکه بر مبنای پیشبینی کوتاه و بلندمدت از متغیرهای کلیدی تدوین میکند و به مورد اجرا میگذارد. بنابراین دقت پیشبینی این متغیرها، صرفنظر از درستی و تناسب سیاستها با وضع موجود، از جمله رموز موفقیت این سیاستها به شمار میآیند (طرازکار، ۱۳۸۴: ۵۷).
برنج بعد از گندم مهمترین منبع تامین کننده غذای کشور ما است. مقدار تولید شلتوک کشور سالانه حدود ۱۶/۳ میلیون تن با ضریب تبدیل ۶۴ درصد (تبدیل شلتوک به برنج سفید) حدود ۲/۲ میلیون تن برنج و متوسط مصرف سرانه ۴۰-۳۷ کیلوگرم در سال است. در ایران سالانه حدود ۲ میلیون تن برنج سفید تولید میشود، بیش از ۲۲ درصد برنج سفید تولید شده شکسته شده و خسارت زیادی بر اقتصاد کشاورز و کشور وارد میشود. زیان ناشی از خرده برنج در کشور سالانه بیش از ۱۴۹۷ میلیارد ریال تخمین زده شده است.
با توجه به مصرف بالای برنج داخل کشور و محدودیت تولید این منبع غذایی اصلی سبد مصرف ایرانی کمبود برنج داخلی سالانه از طریق واردات از کشورهایی مانند هند، پاکستان، تایلند و… تامین میشود. بنابراین پیشبینی میزان واردات این محصول میتواند وزارت بازرگانی، گمرک، و سایر ارگانهای مربوطه را در سیاستگذاری برای تخصیص ارز و سایر برنامهریزیها یاری کند.
۱-۴ هدفهای پژوهش

حتما بخوانید :
بررسی رابطه بین اعتماد سازمانی، انتقال دانش، خلق دانش و نوآوری سازمانی ...

  1. مقایسه دو روش مختلف پیش بینی کمی رگرسیونی و غیر رگرسیونی بر اساس معیار های مختلف
  2. پیش بینی میزان افزایش یا کاهش واردات محصول مورد مطالعه
  3. تعیین مدل مناسب پیش بینی با دقت قابل قبول برای پیش بینی کوتاه مدت میزان واردات محصول مورد مطالعه

۱-۵ سوالات پژوهش

  1. آیا روش رگرسیونی پیش بینی واردات در مقایسه با روش غیر رگرسیون
    برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.

    ی از دقت بیشتری برخوردارند؟

  2. آیا میزان واردات برنج در آینده افزایش می یابد؟

۳- آیا با توجه به حداقل خطای پیش بینی[۲] (RMS) روشهای سری زمانی تک متغیره ARMA[3]و ARIMA[4] برای پیش بینی مقادیر آینده برنج مناسبتر است؟
۱-۶ فرضیههای پژوهش
۱) روش رگرسیونی پیش بینی واردات در مقایسه با روش غیر رگرسیونی از دقت بیشتری برخوردارند.
۲) با توجه به روند روبه رشد تقاضا، میزان واردات برنج در آینده افزایش می یابد.
۳- با توجه به حداقل خطای پیش بینی روشهای سری زمانی تک متغیره ARMA و ARIMA برای پیش بینی مقادیر آینده محصول مورد مطالعه مناسبتر است.
۱-۷ کاربردهای متصور از تحقیق
از آنجا که پیشگویی وقایع آینده در فرایند تصمیم گیری نقش عمده ای ایفا می کند، لذا پیش بینی برای بسیاری از سازمانها و نهادها حائز اهمیت است. به علاوه پیش بینی متغیرها ی اقتصادی نقش موثری در سیاستهای دولت دارد، چرا که دولت سیاستهای خود را نه فقط بر اساس وضع موجود، بلکه بر مبنای پیش بینی کوتاه و بلند مدت از متغیر های کلیدی اقتصادی تدوین می کند و به مورد اجرا میگذارد. لذا دقت پیش بینی این متغیرها، صرفنظر از درستی و تناسب سیاستها با وضع موجود، از جمله رموز موفقیت این سیاستها به شمار می آیند (طرازکار ,۱۳۸۴: ۹۸ (.
پیشبینی میزان واردات برنج نیز میتواند در سیاستگذاری و برنامه ریزی ارز تخصیصی برای واردات این منبع غذایی برای سالهای آینده مورد استفاده ارگانهای مختلف مانند گمرک، وزارت بازرگانی و … قرار گیرد. همچنین بهرهوران کاربردی نتایج پیش بینی واردات در مطالعه حاضر در برنامه ریزی و تعمیم سازی می تواند مورد استفاده گمرک ایران، وزارت بازرگانی و وزارت صنایع و معادن جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد.
۱-۸ قلمرو مکانی پژوهش
قلمرو مکانی پژوهش حاضر میزان واردات برنج از گمرکهای ایران بر اساس [۵]Fob طی سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۱ است.
۱-۹ قلمرو زمانی پژوهش
قلمرو زمانی شامل دادههای میزان واردات برنج از گمرک ایران بر اساس Fob از سال ۱۳۶۰ تا سال ۱۳۹۱ است.
۱-۱۰ قلمرو موضوعی پژوهش
در پژوهش حاضر ارزش واردات برنج بهصورت FOB به صدهزارریال در قیمت پایه سال ۱۳۸۴ از سالنامههای آمار بازرگانی خارجی ایران گردآوری شده است. و با روشهای رگرسیونی و غیر رگرسیونی پیشبینی میکند.
۱-۱۱ شرح واژهها و اصطلاحات بهکار رفته در پژوهش
پیشبینی[۶]: پیشگویی شرایط و حوادث آینده پیشبینی نامیده میشود و چگونگی انجام این عمل پیشبینی کردن نامیده میشود.
آریما (ARIMA[7]): الگوی خود رگرسیون میانگین متحرک که یکی از روشهای پیش بینی کمی رگرسیونی است.
هالت وینترز غیر فصلی: یکی از روشهای پیش بینی کمی غیر رگرسیونی که برای پیشبینی بوسلیه سری زمانی بکار میرود و در آن تغییرات فصلی جهت پیشبینی خنثی میشود.