دسته بندی علمی – پژوهشی : تحلیل محتوایی مجموعه اشعار جلال بقایی نایینی- قسمت ۲۰

در وفات سید کریم امیری فیروز کوهی : (همان ،سال دهم ،ش.۱۱-۱۰ )
“چه رنگ تازه برآورده این خُم گـردون که اهل فضل سیه جامه اند و دل،پرخون؟
چه روی داده که ارباب علم مبهوت اند؟ بـه سان هائم گم کـرده راه در هامــون
امیر ملک ادب گویی از جهان رفته است که رفته از همگان،راحت و قرار و سکون
قلوب اهل هنر را به رنج مقــرون کـرد سخنوری کــه قرینش ندیـده چشم قرون
ز فکر صائب خود آن که داشت صائب را ز بعــد مرگش با بُعــد سال ها مرهــون
کسی فصـاحت حسان و فضل سحبان را چو او نداشت که از آن دو نیز بود افزون
معلــم حســنات و مــربــی اخــــلاق مـروج هنــر و نــاشر علــوم و فنــون
ز نظم و نثرش قــدر و مقام او پیـداست که هم ضیاء قلوب است و هم جلای عیون
کــریــم نــام ملقــب به سیــدالشعــرا که بود سینه اش از علم و معرفت مشحون
شگفت نیست کــه این ارتحال جانفـرسا مرا فکنــده به سر،علـت دوار و جنــون
خــدای را چه بلاییست این بلای اجـل؟ که اوستــاد اجل نیز از آن نمــاند مصون
به ســوگ او نتــوان یــافت در احبّایـش کسی که سیل سرشکش نمی رود ز جفون
دریغ و درد که کس را گریز نیست ز مرگ نرسته کس ز کفش گرچه در قصور و حصون
غرض ز حالت محزون و فکر کوته خویش چــو در بلندی قــدرش نیــافتم مضمون
نیــــافتــم کلمــاتی رســا ،رثــایــش را نه در سطور حـواشی نه در خطوط متون
به ســال شمسی تاریخ رحلتش گفتــــم “امیر ملک ادب رفت از جهان،بیرون(۱۳۶۳) “
به هجری قمــری نیز گفتــم این تــاریخ “جنان مقر بقای امیری است کنون(۱۴۰۵)”
رباعی برای او :
دردا کـــه امیـــری سخنــدان ادیــب کز دانـش خـود نبرد جـز رنـج، نصیــب
آن گــونه کــه در رثــای یغمایی گفت رفـت او ز قفـای دکتـر افشـار و حبیــب
(اشاره به آخرین مصراع شعر مرحوم امیری” بس تسلیت این قدر که باید ز قفا رفت ” در مرثیه ی مرحوم حبیب”. (۱۳۶۳ : ۷۵۱ )
۳-۱-۳-۳- بــازی بــا کلمــات :
شاعر در بـرخی از طنـزهای خود با زیرکی و ظرافت از ساختار واژه ها در جهــت ایجاد ابهام سود می برد .به عنوان نمونه در شعر زیر به نظر می رسد که او از شیوه ی جدید کار مجلس خشنود است و از آن تحسین و تمجیــد می کند، اما در حقیقت مـدح شبیه به ذم است.ترکیب “چو اندر مجلس” علاوه بر معنی ظاهری و اولی که از آن به ذهن می رسد،با ایجاد تشابه، نوعی هجـو در حق نمایندگان مجلس محسوب می شود .خواننده ی تیز بین درمی یابد که شاعر ساختار واژه ی” اندر ” را به دو کلمه ی مجزای ” ان(یاد آور عن) و در ” تفکیک می کند و رندانه سبب ایجاد نوعی ابهام و ایهـام هنری می شود :
خوب شد نسخ شد این رسم کهن در مجلس که بمالند بـه هم باز لجن در مجلس
همــه بایست به تصویب قــوانین کـــوشند
این وکیلان بنشینند چون اندر مجلس(دیوان : ۷۵ )
یا در شعر زیر در مورد واژه ی ” انجمن ” نیز به همین صورت با کلمات بازی کرده است. او بر انجمن های دولتی می تازد و آن را پست ترین چیـز می داند؛این نکته را چنین بیـان می کند: انجمنی که تشکیل می دهند ،جمن (هجای دوم آن ) آن زیــادی است و اطلاق هجای اول به آن درست تر است.(ان = عن )
گر نحوه ی کار غیر عــادی باشـد یــا این کــه به دلخواه ایـادی باشد
آن انجمنی که می دهنـدش تشکیل
بی شبهه در آن جمن زیادی باشد(دیوان : ۷۵ )
بازی با کلمات در قطعات طنز و انتقادی بقایی آن چنان زیبایی لفظی و معنـوی به کلام بخشیده کـه در حقیقت به نوعی ویژگی سبکی وی به حساب می آید .مثلا در انتقـاد از دولت منوچهر اقبال گفته است :
اقبال گر این است که رو کرده به ما والله سعـادت است بی اقبالی (دیوان : ۹۰)
با همین هنر بازی با کلمات ،پیام های سیاسی و اخلاقی را چنان بازگو می کند که اهل فن با تأمل به کشف معنای باطنی دست می یابند .مثلا در سالروز مشروطیت که با گفتن مرده باد و زنده باد بر شخصیت های تاریخی در پی تغییر ماهیت یک پدیـده هستند،با کلمه ی مشروطیت یک دنیا معنی را تحویل خواننـده می دهد.وی معتقد است که زنده باد و مرده باد گفتن،دردی را دوا نمی کنــد.راه نجات این است که اصول هرچیزی که قانونی است، حفظ شود . اگر شروط اصلی هر انقلاب یا جنبشی حفظ نشـود،فقط کالبد بی جانی از آن باقی می ماند که زمانی پویا بوده است.همچنان که اگر از مشروطیت ،لفظ “شروط ” حذف شود،فقط کلمه ی “میت “باقی می ماند.شاعر این همه گفتار را تنها در یک رباعی گنجانده است :
گوینــد که سالروز مشروطه ی ماست کی گفتن زنــده باد بر مــرده رواست؟
بــا دســت مخــالفــان مشروطیــت
شد محو شروط آن و میت برجاست(دیوان : ۱۹)
یا : یاد دارم از ایــن که مــن جملـه امپــراطور امیـر اطور بود (دیوان : ۱۴۶ )
یا : چو خرچنگ آن را یک باره گِل کرد به خــوانسارم از آن جــا منتقل کــرد
مگو خوانسار خـون ساری است این جا

حتما بخوانید :
بررسی تاثیر عوامل محبوبیت برند بر وفاداری مشتری وتبلیغات دهان به دهان شواهدی ...

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.