تحلیل محتوایی مجموعه اشعار جلال بقایی نایینی- قسمت ۸

با پرّ کاه در عظمت،کهکشان مرا(دیوان : ۱۱۸ )
شاعر در قطعـه ی ” نوکری “نیز از شغل دولتـی می نالـد و آن را نوکـری قلمداد می کند.
عمـــر مـــن با همـــه در بــــه دری شــد بـــه نـــادانی و غفلــت، سپری
بهتـــر از نـــوکـــریـم بـــود اگـــر رفتــــه بــــودم ز پی پیــلـــــه وری
حیف باشـــد کــه به خــدمت گذرد دوره ی عمر بدین مختصری(دیوان : ۱۲۰ )
به نظر شـاعر هر سختی که از روزگار و اجتماع می بینـد،هر شکستی که باعث آزردگی او شده اند،دلیلی است بر موفقیت او :
برنده ام از آن که سرم می خورد به سنگ چـون تیغ می زننــد خسان بر فسـان مرا
بر خرمنی نمی زنم آتش وگـرنــه هست
تیغ زبان چو قله ی آتشفشان مرا(دیوان : ۱۱۸ )
بقایی در منش اجتماعی و زندگی شخصی خود،صبوری را شیوه ی خود ساخته و از ترس بیزار است.
در روزگار شیــوه ی من بردبــاری است ورنه نکرده اند به خلقت،جبان مرا(همان)
یکی دیگر از ویژگی های شخصیتی بقایی،کم حرفی اوست؛سخنی نمی گوید مگر به ضرورت :
با کس بنــا بـه مصلحتی دم نمـی زنــم ورنــه نـه قاصر است بیــان و بنــان مرا
غیر از تــوام امید نبــاشد بــه هیچ کس از بارگاه لطف ، خــدایا مران مـرا(همان)
بقــایی روح رقیق و حساسی دارد.هیچ گاه در پی رنجاندن کسی نیست.فقط مقابله با مثل سنگدلان و مردم آزاران را روا می داند.
به غیر از سنگدل مردم که رنجانند دل ها را
دلم از خویش می رنجد دلی را گر برنجانم(دیوان : ۱۱۶ )
وی از این که همنشین انسان های دانشمند باشد،به خود می بالد و از جهل و نادانی بیـزار است.
دوست مـردان دانشمنــد و دانش پــرورم
دشمن نــادانیم با این کــه دانا نیستم(دیوان : ۱۲۵ )
۲-۱- خانــدان بقــایی :
آنچه از تذکره ها و اشعار خود شـاعر و کتاب انساب خانـدان های نایین بـر می آید این است که جدّ اعلای خـاندان بقایی ” میرزا زین العابدین” ملاباشی عهـد صفوی و منشی مخصوص و مستوفی دیوان کریم خـان زند (متوفی ۱۱۸۱ )فرزند میرزا ابوالبقاء کوچک ،حاکم نایین که وی نیز از اعقاب هلاکوخان مغول بوده است .مشاهیر نوادگان میرزا زین العابدین که از رجال کشور و مخصوصا شاعر ،مستوفی ومنشی و دبیر دیوان بوده اند به شرح ذیل است :
۱-میرزا جعفر طرب ،بزرگترین شـاعر نایین که به سه زبان ترکی و عربی و فارسی تسلط داشتـه است.شرح حـال کامل وی در لغت نامـه ی دهخدا ذیـل نام ” طـرب نایینی”آمده است.بهتـرین منبع برای شنـاختن او،کتاب”جامع جعفری “به تصحیح ایـرج افشار و نشر انجمن آثار ملّی است.
۲-میــرزا محمّد نایینی متخلص به فــروغ ،منشی آغـا محمد خان قاجــار و وزیر دربار فتحعلی شــاه بوده است.قدرت انشای وی به مرتبــه ای است که قائم مقـام فراهانی در منشآتش بـرای تمجید از نویسنده ای او را چنیـن می ستـاید :” وی در تـرسّل به پایه ی میرزا محمـد نایینی می رسد.” کتاب “سفینه الانشـا”ی او به اهتمام محمـد گلبن به چاپ رسیده است.
۳-میـرزا علی خان صفاءالسّلطنه ،نایب وزارت خارجـه در زمان ناصرالدین شـاه و مدیر روزنامه ی “ملت سنیّه ی ایران” و دبیـر روزنامه ی “اطلاع ایران ” و صاحب دیوان اشعار و کتاب “کنـز المعجزات ” و سفرنامـه اش معروف است و محمـد گلبن به چاپ رسانده است.فرزندش میرزا عباس خان صفاءالسّلطنه است.
۴-میرزا اسـدالله متخلّص به منشی که منشی رسـائل خاصّه ی ناصرالدین شاه بـوده است.
۵-میـرزا باقرخان ادیب ،موجد اولین مدرسـه ی جدید در نایین که شـاعر و فاضل بوده است. او پـدر آموزش و پرورش نایین محسوب می شود.شرح کامل زنـدگی وی به قلم اینجانب نگارش یافتــه و در کتاب نامـواره ی محمود افشار جلد ۲۲ ص ۲۱۶ به چـاپ رسیده است.
۶-بانو میمنت بقــایی خواهر میرزا باقرخان ادیب بقایی و همسر جلال بقایی که موجـد اولین مدرسه ی دخترانـه در نایین بوده است.او درحقیقت مادر مدارس دخترانه ی نایین است.
۷- حاج میرزا هـادی راثی از وعاظ و فضلای طراز اول و صاحب تألیفات بسیار ازجمله “مختارنامه ،لسان الذاکرین،سرورالعـارفین،یوسفیه،سلمانیه ،مناسک و نخبه .فرزندش حاج میرزا محمد مجتهد است.
۸-میـرزا محمد مجتهـد متخلص به” فـایض”.از علمـای بزرگ و مردی زاهـد و متّقی و معروف در زمان ناصرالـدین شاه که علاوه بر مراتب فقاهت و علـوم دینی در فن شعر و ادب نیز بسیار برجسته و فرهیخته بـوده است.فرزندش میرزا علیخان صفاءالسلطنه است.
۹-افراسیاب آزاد که از وکلای مبـرّز دادگستری ،از نویسندگان فاضل و مـدیر روزنامه ی “آزاد ” است.وی فرزند میرزا علی خان صفاءالسلطنه است.
۱۰-میرزا علی نقی مشیر لشکر؛پسر سوم میـرزا محمد وزیـر و رئیس مالیـه ی قشون در زمان ناصـرالدین شـاه بوده است.وی در پاکـدامنی و سخاوتمنــدی مشهور بـوده است.
۱۱-میرزا ابوالقــاسم سلطان الحکما ؛طبیب مخصوص ناصـرالدین شاه که شرح کمالات وی به قلم علامه قــزوینی در شماره ۳ سال سوم مجله ی یادگار آمده است.
۱۲-مصطفی رحیمی که از مؤلّفـان پرمایه و شعــرای فاضل و متــرجمان معروف کشور است.وی تألیفات زیادی از خود به یادگار نهاده است.
۱۳-میــرزا کوچک متخلص به “ســرور نایینی” که در بعضی از تذکـره ها به نام “سرور اصفهانی” نیز معرفی شده است.
۱۴-میرزا محمـد خان صغیر متخلّص به غوغـا که از شعرای چیره دست زمان خود بوده است.
۱۵-میرزا عبدالـرّضا وزیر متخلّص به شکیب که علاوه بر مناصب درباری در شعر و ادب فارسی نیز ید طولانی داشته است.
۱۶-میرزا عبدالحسین بقایی متخلص به سُها .
۱۷-میرزا اسدالل

حتما بخوانید :
بررسی عقد مغارسه و باغبانی در فقه اسلامی و حقوق ایران

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

ه متخلّص به منشی و معروف به دبیــرالملک .فرزنــدان وی فتح الله خان ،مدیر روزنامه ی اخگر و عبدالله خان، مدیر روزنامه ی ارژنگ است.
۱۸-میرزا عبــاس خان صفاءالسّلطنه ،متخلّص به صفا فرزند میرزا علی خان صفاءالسلطنه است.