شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر تقویت فرهنگ‌سازمانی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی کارکنان …

در تعریفی، فرهنگ محضر هویت ساز جوامع و مظهر حیات عقلایی آن هاست و کلیتی است که از ترکیب خصوصیات و نمادها به وجود آمده و در هر جامعه پدید می آید. هسته مرکزی این کلیت و این حیات عقلایی، نگرش خاص موجود در هر جامعه درباره ی انسان و حقوق بنیادین اوست.( سلیمی، 1379)

به بیان بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران، بی شک بالاترین و والاترین عنصری که در موجودیت هر جامعه دخالت اساسی دارد، فرهنگ آن جامعه است. فرهنگ هر جامعه، هویت و موجودیت آن جامعه را تشکیل      می دهد. (بابایی،1384)

اگر تعریفی از فرهنگ را شیوه ی زندگی بر خواسته از اندیشه ( عقل نظری) و نظام ارزشی ( عقل عملی) بدانیم، آنگاه فرهنگ اسلامی را می توان این گونه تعریف کرد: ” شیوه زندگی برخاسته از اندیشه توحیدی و نظام ارزشی اسلام”. فرد متعلق به فرهنگ اسلامی کسی خواهد بود که برخوردار از یک اندیشه توحیدی      می باشد و بایدونبایدهای زندگی اش را در شئون فردی و اجتماعی مستند به قرآن و سنت پیامبر اسلام (ص) و ائمه معصوم و الگوی زندگی اش سیره نبوی (ص) و علوی(ع) و روش زیستن عترت(ع) باشد از سویی فرهنگ اسلامی در تعامل بافرهنگ کهن ایران، زایش هایی شگفت انگیز، فراورده هایی ارزشمند و آفرینش هایی خلاق و زیبا را به وجود آورده است. . (رشید پور و نادری نیا،  1389)

به هرحال فرهنگ اسلامی از دیرباز در بین دیگر فرهنگ ها جلوه ای خاص و شکوهمند داشته است. تعامل فرهنگ و اسلام، موجب خلق زیبایی های ارزشمندی شده و برای ما ایرانیان افتخارآفرین است. شاخص های این فرهنگ را می توان در منابع اصیل آن جستجو کرد. قرآن کریم و عترت دو یادگار ماندگار اسلام را خلاقانه منعکس می نماید. (رشید پور و نادری نیا، 1389)

سازمانی را که هدف آن، اسلامی و دینی باشد و ارکان آن را نیروهای مو من و متعهد تشکیل بدهند و ارزش ها نیز در اولویت باشند، سازمان اسلامی گویند. سازمانی که می تواند در ارتقای فرهنگ اسلامی از طریق ارائه الگویی توأمان از علم و دین، دمیدن روحیه تعهد و الزام اجتماعی در میان کارکنان برای بهره مندی از معرفت و افزایش مسئولیت پذیری به سوی ارزش های اسلامی و ارتقای فرهنگ اسلامی آنان تأثیر داشته باشد       (احمدی و همکاران، 1391)

در این تحقیق، فرهنگ سازمانی به عنوان” نظام اعتقادات و باورهای اساسی، ارزش ها و الگوهای اساسی رفتاری که عموماً افراد و گروه های سازمان پایبند آن بوده و در طی زمان نیز توسعه یافته اند” تعریف می شود بنابراین در این پایان نامه، محقق درصدد است با ارائه الگوی فرهنگ سازمانی برآمده از ارزش های اسلامی، گامی هرچند اندک درراه تولید علم و کاربردی کردن دانش مدیریت، در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران بردارد.            ( عسگری وزیری و همکاران، 1391)

1-2-  بیان مسئله

بحث و گفتگو درباره عوامل گسترش و تکامل فرهنگ اسلامی پیچیده و نیازمند بررسی های همه جانبه است ( بیات و خسروی،1389). در عصر رقابت و تغییر، بهره گیری از نیروی انسانی متعهد و کارآمد به عنوان یک مزیت رقابتی منحصربه فرد برای هر سازمان مطرح است. از سوی دیگر چالش های ناشی از روابط افراد در سازمان همواره عملکرد و فعالیت های کاری را مورد تهدید قرار می دهد. در این شرایط مفاهیمی چون فرهنگ به عنوان یکی از مؤلفه های اصلی و کلان سازمان، اثر مستقیمی بر ارتقاء فعالیت های سازمان دارد. در کنار آن فرهنگ غنی اسلام با مفاهیم ناب خود، سهم فراوانی بر شکل گیری و پالایش رفتارهای افراد دارد.                  ( رضایی و سبزی کاران، 1391)

این نگرش در حالی وجود دارد که دین مبین اسلام در فضای جامعه و فرهنگ اجتماعی کشور، تأثیر فراوانی دارد. جامعه نیز تحت این تأثیر خود را ملزم به رعایت ارزش ها، آداب و اصول اخلاق اسلامی می دانند. فرهنگ غنی و اصیل اسلامی مکارم اخلاق بوده و توصیه های فراوانی برای اصلاح و بهبود رفتار انسان دارد. از سوی دیگر، با توجه به اینکه خود فرهنگ سازمانی، تحت تأثیر فرهنگ اسلامی می باشد، بنابراین افراد و کارکنان تحت تأثیر فرهنگ اسلامی، آن را در قالب نگرش ها و رفتارهای خود به درون سازمان می آورند                     (رضایی و سبزی کاران، 1391)

در حال حاضر در کشور ما متولیان فرهنگی متفاوت و بسیاری وجود دارند که هدف اصلی همه آن ها تعمیق و گسترش فرهنگ اسلامی است. به عنوان مثال می توان به مراکز ذیل اشاره کرد: شورای انقلاب فرهنگی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، بسیج و پایگاه های مقاومت مساجد، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها و در درون دانشگاه ها می توان به کانون های قرآنی و هیآت های دانشجویی و گروه معارف دانشگاه نام برد. در زمینه فرهنگ اسلامی، نکات ذیل قابل ذکر است:

    • از بدو تأسیس انقلاب اسلامی و به خصوص دو دهه اخیر، جریانات فرهنگی مخالف چه در داخل و چه در خارج، هماهنگ با یکدیگر و با امکاناتی به مراتب چندین برابر امکانات فرهنگی داخل و در جهت عکس فعالیت آن ها، یعنی سکولاریزه کردن افکار، عقاید و اخلاق در جوانان، مشغول فعالیت می باشند و بسیاری از مردم و جوانان ما در شبانه روز چندین ساعت در معرض تبلیغات و تهاجم و شبیخون فرهنگی آن ها بوده و خواه ناخواه بخش عمده ای از انرژی نیروهای داخل از این طریق خنثی می گردد.
    • از صدر اسلام تاکنون به جز در زمان بسیار محدودی، حکومت های غیردینی در جامعه ایران حاکم بوده اند و فرهنگ اسلامی در ایران فرصت ظهور و بروز چندانی نیافته است. بنابراین، سکولاریزم در جامعه ما از ریشه بسیار عمیقی برخوردار بوده است. اما موج انقلاب اسلامی تاکنون توانسته است فرهنگ اسلامی را در اقلیتی از جامعه عمق بخشیده و در اکثریت به صورت قشری و رفتار سطحی نهادینه کند؛ به طوری که اغلب مردم به ظواهر دینی عمل می کنند، درحالی که از مبانی غیردینی و سکولار برخوردار می باشند. به همین دلیل در صورت برابری نیروی متولیان فرهنگی و مخالفان داخل و خارج، به علت عمیق بودن و ریشه دار بودن سکو لاریزم در اکثریت جامعه، قطعاً برآیند نیرو به سمت مخالفان خواهد بود و ظواهر را از سطح جامعه پاک خواهد کرد. کما اینکه با نگاهی کوتاه به عملکرد دو دهه اخیر، این موضوع به وضوح مشاهده می شود، به طوری که طی چند سال اخیر، باوجود پیشرفت در بعضی موارد خاص، مثل رشد اعتمادبه نفس ملی، در بسیاری از جهات نیز عقب نشینی داشته ایم.

با توجه به موارد فوق، بهینه سازی فعالیت ها در جهت بهره برداری حداکثری از امکانات داخلی، جزء ضروری ترین و اساسی ترین نیازهای مراکز فرهنگی است و جهت نیل به این هدف، تقویت فرهنگ اسلامی از مهم ترین اولویت ها و مقدمات است ( دارایی و اسماعیلی، 1388،)

در این راستا، تحقیق حاضر به دنبال پاسخ به این سوال اساسی است که عوامل موثر بر تقویت فرهنگ  سازمانی مبتنی بر ارزش های اسلامی از دیدگاه کارکنان دانشگاه سیستان و بلوچستان کدامند و  ترتیب اثر آن ها چگونه است؟

1-3-  ضرورت و اهمیت