پایان نامه ها

مقاله با موضوع امام صادق، روایت ظریف، امیرالمومنین، قانون مجازات

دانلود پایان نامه

عنوان دیگر او ظریف ابو الحسن است205 که حسن نام فرزند او است و در شرح حال حسن بن ظریف آمده است: او ثقه و صدوق است.206
در توصیف ظریف، نجاشی و حلی می گویند: ظریف ثقه و در بیان حدیث صادق بود. 207
کتاب الدیات یا اصل ظریف هر چند از امام صادق (علیه السلام) و امام رضا (علیه السلام) نقل شده است لکن همانگونه که صاحب وسائل208 گفته چنين بر مى آيد كه برخى از شيعيان اميرالمؤمنين (علیه السلام) در عصر آن حضرت آن كتاب را از املا و يا از روى خط و دستنوشته او نوشته‌اند.
در زمان حكومت بنى اميه بر اثر حركت خصمانه ايشان با امامان اهل بيت (علیه السلام) و پيروان آنها، پيوستگى راويان حديث با كسانى كه مستقيما آنها را از معصوم گرفته اند گسيخته است؛ تا اينكه در زمان حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) كتاب ديات را، كه از گذشتگان خود به ايشان رسيده بود، به منظور تاييد صحت آن به آن حضرت، و پس از وى به حضرت امام رضا (علیه السلام) عرضه داشته اند. و از آن زمان به بعد، زنجيره راويان از آن دو امام بزرگوار تا مشايخ حديث در دسترس است.209
گویا این کتاب سینه به سینه محفوظ مانده و در زمان دو امام صادق و رضا (علیهما السلام) به ایشان بازگو شده است و ایشان آن را تأیید کرده اند.
شیخ طوسی210 به شش211 طریق این روایت را نقل کرده و پس از بیان طرق، حدیث را از امام رضا (علیه السلام) چنین بیان می کنند:
«بله مطالب حق است و امیرالمومنین(علیه السلام) کارگزاران خود را امر به اجرای آن می‌کرد.»
شیخ صدوق کتاب دیات را به طریق212 دیگری بیان کرده و سپس از قول امام صادق (علیه‌السلام) در مورد این کتاب می فرمایند:
بله مطالب حق است و امیرالمومنین(علیه السلام) کارگزاران خود را امر به اجرای آن می‌کرد.213
به این ترتیب در اسناد و روايت كتابى چون ديات، يك نوع تداخل و بهم پيوستگى به وجود آمده است و از آنجا معلوم مى شود كه وجود يك راوى ضعيف در يكى از اسناد، با مراجعه به زنجيره راويان عدول در سند ديگر اين ضعف را جبران مى‌كند.214
برخی فقهاء در تأیید اصل یا کتاب دیات ظریف مقرر داشته اند:
– شیخ مفید(ره): احکام دیات به طور مفصل در چندین کتاب تصنیف شده است که به طور مبسوط شرح داده اند که از جمله کتاب ظریف بن ناصح باشد. 215
– صاحب جواهر(ره): کتاب ظریف در بعضی از طرق روایت صحیح می باشد. 216
– آیت الله خوئی (ره): اصل ظریف در تعارض با احادیث صحیحه مطرح شده می باشد و می بایست به قواعد باب تعارض رجوع شود که احادیث صحیحه موافق عامه و حدیث ظریف مخالف عامه می باشد. بنابراین حدیث ظریف برتری بر احادیث صحیحه دارد. 217
– مرحوم مجلسی اول (اعلی الله مقامه): کتاب ظریف صحیح می باشد بلکه می توان گفت متواتر است. 218
و اذعان بسیاری دیگر از فقهاء219 به صحت بعض طرق روایت ظریف و استناد به آن برای اثبات حکم شرعی و نقل این کتاب در جوامع روایی معتبر بدین گونه که مرحوم کلینی220 آن را تقطیع کرده و هر قسمت از روایت ظریف را در باب خاص آن آورده و شیخ طوسی هم به صورت یکجا221 و پشت سر هم، و هم به صورت جداگانه222 در ابواب مختلف آورده است و شیخ صدوق223 کتاب دیات را یکجا آورده که حکایت از صحت سند و امکان استناد و عمل به این کتاب دارد.
دسته بندی زیر را نسبت به نظرات فقها در مورد کتاب الدیات می توان ارائه نمود:
1. برخی فقهاء224 روایت را ضعیف و عمل به آن را حتی با وجود شهرت عمل بین فقهاء جایز نمی دانند یا عمل به مقابل آن را احوط یا اقوی می دانند.
2. برخی فقهاء225 روایت را ضعیف لکن عمل مشهور فقهاء را به عنوان جبران ضعف روایت دانسته و به آن عمل می کنند.
3. جمعی از فقهاء226 طرق روایت را حسن بلکه صحیح می دانند.
4. جمعی دیگر از فقهاء227 حدیث را معتبر می دانند.
بنابراین کتاب الدیات یا اصل ظریف به عنوان منبع اصلی بررسی صدمات مربوط به استخوان بوده که مورد قبول و عمل مشهور فقهاء قرار گرفته است و می توان مطابق با متون آن به استخراج احکام فقهی پرداخت.
البته اصل ظریف تنها روایت موجود در بیان دیه صدمات مربوط به استخوان نمی باشد لکن به عنوان منبع اصلی استخراج دیه صدمات اکثر استخوان ها و اصطیاد قواعد و نظریه‌های موجود در این موضوع و با توجه به اینکه تعداد اندکی از فقها آن را رد کرده اند، لازم دانستیم که پیرامون سند آن بررسی اجمالی انجام دهیم. سایر روایات مذکور در پایان نامه، مقبول و مورد عمل فقها می باشد. که در ادامه به بررسی دیه صدمات استخوان در این کتاب و سایر احادیث مقبول با توجه به نظرات فقهاء می‌پردازیم.
مبحث اول: بررسی فقهی و قانونی جبران صدمات وارد بر استخوان‌های اندام فوقانی و تحتانی
در این مبحث به بررسی روایات و کتب فقهی برای استخراج چگونگی جبران صدمات وارد بر استخوان‌ها می پردازیم. هرچند استخوان های فراوانی در کتب فقهی و روایات بررسی شده لکن در ساختاری واحد به بررسی این صدمات پرداخته نشده است. در برخی استخوان‌ها انواع صدمات به طور کامل بررسی شده و در برخی دیگر تعدادی از صدمات ذکر شده است. در ادامه به بررسی دیه صدمات استخوان های بدن می پردازیم و در صدماتی که مطابق متون روائی و فقهی نتوان دیه ای برای آن تعیین نمود، می‌بایست ارش تعیین شود. با توجه به متون روایی و فقهی و میزان دیه ای که برای هر صدمه در نظر گرفته شده است می توان ترتیب زیر را برای تعیین میزان صدمه از شدیدترین به ضعیف ترین ارائه نمود:
کوبیدگی، شکستگی با عدم بهبودی، شکستگی با بهبودی، ترک برداشتن، دررفتگی، قرحه، جدا شدن، موضحه و سوراخ ک
ردن که دو صدمه آخر در اکثر استخوان ها دارای دیه یکسان هستند.
با ترتیب دادن به انواع صدمات از شدیدترین صدمه به ضعیف ترین، می توان در صدماتی که دیه ای برای آن ذکر نشده است ارش را بیش از صدمه خفیف‌تر از آن و کمتر از صدمه شدید‌تر از آن، تعیین نمود.
گفتار اول: ستون فقرات
از ستون فقرات در متون فقهی تعبیر به صلب و بعضاً تعبیر ظهر شده است. صلب و ظهر بنابر آنچه در متون فقهی و لغوی آمده به معنای واحد می باشند.228
الف. شکستن ستون فقرات و عدم بهبودی کامل:
ابتدا لازم است این توضیح داده شود که منظور از عدم بهبودی کامل اعم از هیچگونه بهبودی یا بهبودی ناقص می باشد که این تفسیر در گفتارهای بعدی که این عبارت بکار رفته است نیز صادق است.
در شکستن ستون فقرات دیه کامل می باشد و اختلافی میان فقهاء229 در این مورد نیست چرا که صحیحه حلبی از امام صادق (علیه السلام) می فرماید:
فردی که پشت او شکسته شود؛ این صدمه دیه کامل دارد. 230
البته در معتبره سماعه231 شکستن کمر را برای دیه کامل مقید به عدم انزال دانسته و این منافاتی با صحیحه حلبی ندارد چراکه میان شکستن ستون فقرات و عدم انزال ملازمه وجود دارد به عبارتی در صورتیکه ستون فقرات بشکند عدم انزال نیز واقع می شود.
مرحوم شیخ مفید در دیه شکستن ستون فقرات در حالت بهبودی و عدم بهبودی می‌فرمایند:
در شکستن ستون فقرات هزار دینار می باشد که اگر بهبودی بدون عیب یابد دیه آن 100 دینار یعنی یک دهم دیه شکستن می باشد. 232
با توجه به جمله دوم عبارت، واضح است که منظور از شکستن در جمله اول، حالت عدم بهبودی کامل می باشد.
قانون مجازات در بند الف و پ ماده 647 دیه شکستن ستون فقرات به همراه عدم بهبودی را، دیه کامل دانسته و مقرر داشته است:
«الف- شکستن ستون فقرات در صورتی که اصلاً درمان نشود و یا بعد از علاج به صورت خمیده درآید، موجب دیه کامل است.
….
پ- شکستن ستون فقرات که درمان نشود و موجب عوارضی از قبیل موارد مندرج در بند (ب) شود، علاوه بر دیه کامل شکستگی ستون فقرات، موجب دیه یا ارش هر یک از عوارض حاصله نیز است.»
در اینجا مناسب است به بررسی این دو بند و مشکلات اجرائی آن بپردازیم:
1. بند الف ماده 647:
عبارت اصلا درمان نشود در این بند مبهم است. چراکه مفهوم این ماده بیان می کند در صورتیکه ستون فقرات پس از شکستگی به طور ناقص درمان شود دیگر مشمول این بند نخواهد بود و در بند دیگر این ماده حکم درمان بدون عیب آمده است. نتیجه اینکه قانونگذار حکم درمان ناقص یا عدم بهبودی کامل را بیان نکرده است.
بیان شد که در متون روائی دو دسته حدیث برای دیه شکستگی ستون فقرات بیان شده است. یک دسته احادیث حکم شکستگی و بهبود بدون عیب را بیان می کند که منظور از بهبود بدون عیب واضح است. دسته دیگر حکم شکستگی را به صورت مطلق بیان می کند. اطلاق روایات دسته دوم با روایت دسته اول تخصیص خورده و سایر موارد شکستگی که شامل شکستگی بدون درمان یا شکستگی با درمان ناقص می باشد مشمول اطلاق دسته دوم روایات می باشد و می بایست مطابق این دسته حکم دیه آن را تعیین نمود. بنابراین همانند آنچه در برخی استخوان ها بیان خواهد شد می بایست متن قانون بدین گونه بیان می شد: «شکستن ستون فقرات در صورتی که درمان نشود یا به صورت ناقص درمان شود …». علاوه بر اینکه عبارت اصلا درمان نشود صحیح نمی باشد چراکه اگر شکستگی به حال خود رها شود نیز جوش می خورد منتهی جوش ناقص یا در غیر موضع خود خواهد بود و در هر حال وضعیت کمی بهتر از حالت شکستگی خواهد شد.
البته می توان حکم شکستگی با درمان ناقص را با توجه به بند پ ماده 647 نیز تعیین کرد. هر چند در این بند حکم شکستگی بدون درمان همراه با حدوث یکی از عوارض بیان شده است اما این بند حکم شکستگی درمان نشده که اطلاق آن درمان ناقص را نیز دربر می گیرد همانند شکستگی اصلا درمان نشده می داند.
2. با توجه به اینکه بند ب و بند ب ماده 647 در برخی مشکلات اجرائی مشارکت داشته و در برخی موارد می بایست مقایسه ای میان آندو صورت گیرد، بررسی بند ب نیز در این قسمت انجام می شود.
در این دو بند حکم عارضه های حاصل شده از شکستگی در دو فرض بهبود شکستگی و عدم بهبود آن بیان شده است. ایراد اول مقنن بکارگیری تعابیر مختلف می باشد که در بند «ب» از کلمه منافع استفاده کرده و در بند پ از کلمه عوارض استفاده شده است.
بند «ب» حکم صورت از بین رفتن یکی از منافع را بیان می کند. یکی از منافع انسان راست قامت بودن او یا بعبارتی خمیده نبودن می باشد. علت تفکیک حکم شکستگی منجر به عارضه خمیدگی پشت و سایر عوارض چیست؟ این سوال را می توان به نحو دیگری نیز بیان کرد که مطابق بند «الف» ماده 647 شکستگی منجر به خمیدگی دیه کامل دارد و مطابق تبصره 2 ماده 647 خمیدگی پشت بدون شکستگی نیز دیه کامل دارد. پس تفاوت ایندو چیست یا بعبارتی حکم آسیب شکستگی که علاوه بر خمیدگی پشت می باشد چیست؟ به بیان دیگر چرا در شکستگی بدون درمان با حصول عارضه، حکم هر یک از شکستگی و حدوث عارضه جدا محاسبه می شود لکن در شکستگی التیام یافته با حصول عارضه، تنها دیه عارضه محاسبه می‌شود؟
در پاسخ به این ایراد ابتدا لازم است بیان شود که مطابق مواد 704 تا 707 قانون مجازات233، عدم ضبط ادرار یا مدفوع، از بین بردن قدرت انزال یا از بین بردن کامل قدرت مقاربت دیه کامل دارد.
صحيحة يونس مقرر داشته: «… پشت زمانی که خمیده شود دیه کامل دارد.»234
علت جدا کردن منفعت عدم خمیدگی پش
ت با سایر منافع اشتباه برداشت از حدیث فوق می‌باشد گویا برداشت مقنن از حدیث فوق این بوده که دیه تعیین شده برای هر دوی شکستگی و حدوث عارضه خمیدگی می باشد. اگر چنین است پس چرا در تبصره 2 ماده 647 حکم خمیدگی تنها را نیز دیه کامل قرار داده است. باید گفت حدیث فوق در حقیقت حکم دیه خمیدگی پشت را بیان می کند و حکم شگستگی نیز با توجه به التیام یا عدم التیام می بایست محاسبه شود.
ب. شکستن ستون فقرات و بهبودی کامل:
لازم است این توضیح داده شود که منظور از بهبودی کامل، بهبودی ای است که هیچ عیبی در آن باقی نمانده باشد که این تفسیر در گفتارهای بعدی که این عبارت بکار رفته نیز صادق است.
در صورتیکه ستون فقرات بشکند اما بر غیر عیب و به حالت طبیعی خود بهبود یابد در این حالت دو نظر میان فقهاء وجود دارد. برخی فقهاء235 دیه این جنایت را یک صد دینار یا ده درصد دیه کامل دانسته اند.

مطلب مشابه :  منابع و ماخذ پایان نامهسوگیری، اضطراب اجتماعی، سوگیری توجه

دیدگاهتان را بنویسید