حمایت کیفری از امنیت داده ها در فضای مجازی- قسمت ۵

گروه دوم رساها هستند که منظور از آن ها « رساننده سرویس اینترنتی » هستند که نقطه اتصال کاربران در داخل کشور یا در سطح بین المللی را ایجاد می کنند. یک رسا یا (ISP ) با اتصال به شبکه اطلاع رسانی و اینترنت، جزضروری دسترسی و اتصال افراد به شبکه اینترنت را فراهم می سازد. گروه سوم می توان از کافی نت ها به عنوان دفاتر خدمات دسترسی حضوری نام برد که در تعریف آن ها آمده است: دفتر خدمات دسترسی حضوری به شبکه های اطلاع رسانی و اینترنت محلی برای دسترسی حضوری مشتریان و کاربران به شبکه اطلاع رسانی ( اینترنت و اینترانت ) می باشد، که ارتباط اینترنتی این دفاتر فقط از طریق موسسات و شرکتهای رسا (ISP ) مجاز می باشد. در ادامه باید اضافه نمود که در متن حاضر هر آنچه که عبارت ارائه دهندگان خدمات اینترنتی است، به صورت یک نظام پلکانی و هرمی از بالا به پایین است، برمبنای این سیستم برای مثال یک ارائه دهنده خدمات اینترنتی نمی تواند خود رأساً اطلاعات را از طریق دیگری مانند ماهواره در اختیار کاربران قرار دهد(فضلی: پیشین، ۹۳).

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

 

۲-۳- مزیت ها و محدودیت های فضای مجازی

 

پس از انقلابهای صنعتی که باعث بوجود آمدن تحولات شگرفی در سطح جهان بود و به نام «عصر صنعتی» نامگذاری شد، در حیطه اطلاعات تحولات شگفت انگیزی با استفاده از ابزارهای الکترونیکی پیشرفته در امر انتقال اطلاعات بوجود آمد و عصر «عصر اطلاعات» نامگذاری شد. از مهمترین ویژگی های این عصر، ایجاد «جامعه اطلاعاتی جهانی » در یک دنیای مجازی با تمام کارکردهای دنیای واقعی می توان نام برد( جلالی فراهانی: ۱۳۸۶، ۱۱۳).
از جمله تحولات شگفت انگیز فناوری اطلاعات در آغاز قرن بیست و یکم می توان به تغییر جهان واقعی و بوجود آمدن جهان مجازی با استفاده اینترنت اشاره داشت. همانطور که در جهان واقعی، صنعت انفورماتیک و فناوری اطلاعات در همه شؤون زندگی انسان ها رخنه کرده است، استفاده از اینترنت در دنیای مجازی نیز در زندگی همه انسان ها هویدا می باشد. هرچند برخی معتقدند که مفهوم اطلاعات آشکار به نظر می رسد، ولی تاکنون به تعریفی که مورد اتفاق همگان باشد اشاره نشده است( هاتف: ۱۳۸۸، ۹۱).
امروزه اطلاعات به عنوان ساختار اصلی جامعه و دولت ها محسوب می شود و تمام تلاش دولت ها در جهت سلطه برمنابع و محتوای اطلاعاتی کشورشان می باشد. از عوامل مهم ایجاد جامعه اطلاعاتی، رشد شبکه های ارتباطی می باشد که سبب تسهیل ارتباطات شده است. از جمله شبکه های اطلاع رسانی اینترنت می باشد که بوسیله اتصال رایانه ها سبب بوجود آمدن فضای مجازی گردیده است. این فضا دارای محدودیت ها و مزیت هایی می باشد که عبارتنداز :
آزادی بیان، آزادی اطلاعات، حق بهره مندی از حریم خصوصی. در این فضا هیچ گونه محدودیتی برای استفاده کاربران وجود ندارد. از جمله این موارد می توان به راه اندازی سایت، وبلاگ های مختلف توسط اشخاص اشاره داشت. علاوه بر این گونه مزیت ها، از این فضا می توان به عنوان وسیله ای برای انجام مقاصدسوء و ارتکاب جرایم مختلف استفاده کرد که می تواند آسیب های جبران نا پذیری برساختار جامعه وارد سازد و امنیت یک کشور را تهدید کند( داوودی: پیشین، ۳۰).
رایانه یگانه اختراع بشراست که به تنهایی پیشرفت کلیه علوم وابسته را مدیون خود قرار داده به نحوی که تمامی اختراعات و ابداعات در امور صنعتی، اداری، علمی، نظامی وغیره با تکیه بر همین اختراع یگانه انجام شده است و رابطه ای مستقیم از لحاظ سرعت پیشرفت بین علم رایانه و سایر اختراعات وجود دارد. بدین ترتیب که هر چه رایانه پیشرفت می کند، علومی که آن را به خدمت گرفته اند نیز پیشرفت می کنند و هر چه این علوم پیش می روند رایانه ها نیز پیش خواهد رفت(بشیری و پور رحیم: ۱۳۹۰، ۱۵).
منظور از مزیت ها امکانات متنوعی است که این فضا در اختیار کاربران قرار می دهد تا به مقاصدشان برسند و منظور از محدودیت ها تهدیداتی است که این فضا به دنبال خواهد داشت. براین اساس، در این قسمت مزیت ها و محدودیت های فضای مجازی در سه قسمت به صورت جداگانه بررسی خواهد شد.

 

نتیجه تصویری درباره فناوری اطلاعات

 

۲-۳-۱-در حوزه آزادی بیان

 

در عصر اطلاعات، فضای مجازی با ویژگی های منحصر به فردخود توانسته است تحولات شگرفی را در عرصه اطلاع رسانی بوجود آورد که از جمله مزیت های این فضا به موارد ذیل می توان اشاره داشت. از مزایای شبکه های رایانه ای می توان به وسیع بودن و گستردگی جهانی آن ها اشاره داشت. این شبکه سبب ارتباط در سطح بین المللی خواهد شد در حالی که دیگر رسانه ها در سطح ملی استفاده خواهد شد. شبکه های اطلاع رسانی رایانه ای امکان ارتباط دوسویه بین مخاطبان را فراهم می نماید در حالی که رسانه های ارتباط جمعی ماهیتی یک سویه دارند و مخاطبان آن ها نمی توانند به نظر خواهی بپردازند، در صورتی که شبکه های رایانه ای با کارکردهای متنوع خود، امکان برقراری انواع ارتباط را میان کاربران ایجادکرده است. وهمین امر سبب شده است جرایم در این فضا به آسانی به وقوع بپیوندد و مجرمین را نیز به آسانی نمی توان شناسایی و دستگیر کرد.از جمله مواردی که سبب سامان دهی کردن و محدودیت این فضا می شود به فیلترها و تدابیر صدور مجوز که در زمره تدابیر محدود کننده دسترسی افراد به محتوا و برنامه های رایانه ای قرار می گیرند. فیلترها از مهم ترین تدابیر پیشگیرانه از جرم های سایبری هستند که تقریباً از همان ابتدا برای جلوگیری از وقوع تعرض های رایانه ای به کار می رفتند. در تدابیر صدور مجوز، از ورود اشخاص ناشناس یا فاقد اعتبار جلوگیری می شود نمونه ساده آن به کار گیری گذرواژه است. به این ترتیب فقط اشخاصی که پس از طی مرحله شناسایی و کسب اعتبار لازم، گذر واژه دریافت کنند حق بهره برداری از یک سیستم یا سایت را خواهند داشت. صدور مجوز یکی از مناسب ترین راه های سامان دهی بهره برداری از فضای سایبر به منظور ابراز آزادانه عقاید است(جلالی فراهانی: پیشین، ۷۲).

 

۲-۳-۲- در حوزه آزادی اطلاعات

 

اطلاعات، یافته ها و دیدگاه های شهروندان نسبت به امور کشورشان است که با هدف آگاهی بیش تر مردم و از آن مهم تر مسؤلان نسبت به آنچه در کشور می گذرد، بازتاب می یابد. ولی در آزادی اطلاعات، دولت موظف است که اطلاعات مربوط به امور حاکمیتی و تصدی گری خود را جز در موارد کاملاً مشخص و محدود در اختیار شهروندان قرار دهد تا آنان مشارکت آگاهانه تری در اداره حکومت داشته باشند. فناوری های اطلاعاتی و ارتباطاتی با سرعت شگفت انگیزی در حال پیشرفت است و این نظر، به گونه ای گسترده پذیرفته شده است. هرچند که، پیشرفت فناوری های عصر اطلاعات موضوع بسیارمهمی است، اما در رابطه با گسترش این فناوری ها سه نکته قابل ذکر است :
۱٫ گسترش این فناوری ها سریع است.
۲٫ گسترش این فناوری هاجهانی است.
۳٫ گسترش این فناوری ها نابرابر بوده، یعنی در بین جوامع، صنایع و سازمان ها متفاوت است(دیویدس ودانیل: ۱۳۸۵، ۳۸).
محدودیت های فضای سایبر به ماهیت خود این فضا مربوط می شود که عبارت از :
خطر پذیری داده های الکترونیکی و ضعف زیر ساخت های فناوری اطلاعات است. دولت ها باید تجهزات و امکانات فنی الکترونیکی را در جهت دستیابی به فناوری اطلاعات فراهم سازند. برای تحقق این هدف دولت موظف است تجهیزات فنی مورد نیاز را در همه اداره ها و مراجع مسؤل در سراسر جامعه تأمین کند تا از این لحاظ کارگذاران دولتی و مردم کمبود نداشته باشند و زمینه های لازم جهت کسب مهارت بهره برداری از این ابزارها را فراهم آورد. در فضای مجازی با وجود انواع ابزارهای امنیتی اجرا شدنی در سطوح زیر بنائی و نقاط پایانی، بازهم تعرض های رایانه ای که به مختل شدن کارکرد سیستم ها و از میان رفتن داده های رایانه‌ای می انجامند، روبه فزونی اند( داوودی: پیشین، ۳۱-۳۳).

 

۲-۳-۳- در حوزه حریم شخصی

 

هرچند مفهوم حریم خصوصی ساده به نظر می رسد ولی یکی از پیچیده ترین مصادیق حقوق بشر محسوب می شود. فضای مجازی سبب گسترش ارتباطات خصوصی در حوزه های متنوع شده است، بخشی از اطلاعات شخصی به شکل دیجیتال در بانک های گسترده داده ذخیره شده است. در حریم خصوصی باید اصل تدابیر امنیتی اجرا شود. داده های شخصی بایستی با اقدامات امنیتی قابل قبول و منطقی در برابر خطراتی همچون از دست دادن یا دستیابی غیر مجاز، تخریب، استفاده، تغییر یا افشای اطلاعات حمایت شود. این اصل کنترل کننده داده ها را ملزم می کند تا تضمین نماید که ابزار امنیتی قابل قبولی برای حمایت از حریم خصوصی داده های شخصی به کاربرده شده اند. این ابزارها می توانند فیزیکی یا سازمانی یا اطلاعاتی باشد(حسنی: ۱۳۸۵، ۸۵).
در ارتباط با محدودیت های حریم خصوصی می توان راه های گوناگون برای شناسایی آسیب پذیرهای آن را نام برد. از جمله وجود اشخاص که با هدف های گوناگون این حوزه را مورد تعرض قرار می دهند. مانند مجریان قانون، ارائه دهندگان خدمات شبکه ای، به دلیل مشکلات خاصی که این فضا در دستگیری و شناسایی هویت مجرمان برای آن ها بوجود می آورد، نباید به بهانه های مختلف مانند عدم حضور متهم در صحنه جرم، عدم شناسایی و دستگیری آن ها در تعقیب چنین اشخاص نباشد. به دلیل وجود فاصله فیزیکی که در بسیاری از موارد به فراسوی مرزها کشیده می شود و به تدریج فضای سایبر به بستر مناسبی برای اقدام های مجرمانه تبدیل خواهد شد. سامان دهی حریم داده های الکترونیکی در حوزه فعلان سایبری به مراتب نسبت به گروه مجریان قانون دشوارترمی باشد( پیشین، ۸۵-۸۶).

 

۲-۴- جرایم سایبری و ویژگی آن

 

باتوجه به نقش وسیع و گسترده سیستمهای رایانه ای در ابعاد مختلف زندگی بشری و افزایش روز افزون جرایم مرتبط با رایانه در اغلب کشورها، بویژه کشورهای پیشرفته و بوجود آمدن تنش و چالش های گوناگون، اغلب دولتمردان در صدد شناخت اینگونه جرایم و وضع قوانین و تدابیری در جهت جلوگیری از جرایم و برخورد با مرتکبین اینگونه جرایم برآمده اند. در این قسمت در قسمت اول از جرایم سایبری و جرایم مرتبط با آن تعاریفی ارائه می گردد و در قسمت دوم به سیر تاریخی جرایم سایبری در ایران و نظام بین الملل خواهیم پرداخت.
امروزه نقش اصلی اینترنت را می توان در انقلاب اطلاعات در عصر صنعت و تکنولوژی و نیازهای جامعه بشری به اینگونه پیشرفت ها و تأثیرات آن بر زندگی انسان ها دانست. از جمله مزایای اینترنت می توان به قابلیت های تراکم اطلاعات و فرآیندها، قابلیت دستیابی به سیستم های کامپیوتری، اینترنت و تجارت الکترونیک، اینترنت گنجینه اطلاعاتی و تبادل فرهنگ ها را نام برد(باستانی: ۱۳۹۰، ۴۱).
درکنار مزایایی که اینترنت به عنوان یک شبکه بین المللی دارد باید، معایب و مشکلاتی را که بوجود آورده است برشمرد. برهمین اساس می توان، بوجود آمدن زمینۀ مناسب برای ارتکاب جرایم مرتبط با کامپیوتر را نام برد. مانند جرایم اینترنتی، جرایم سایبری، جرایم مالتی مدیا(چند رسانه ای). جرایم اینترنتی می تواند نقض حق مالکیت معنوی، نقض حق اختراع، ربودن اسرار تجاری و غیره باشد. این جرایم، همچنین شامل حمله عمدی به رایانه ها به منظور مختل کردن آن ها و یا کپی از اطلاعات طبقه بندی شده می شود. تحلیل گران هزینه جرایم اینترنتی رابرای صنعت جهانی بیش از هزارمیلیارد دلار در موارد نقض مالکیت فکری واز دست دادن اطلاعات تخمین زده اند. بیشترمجرمان اینترنتی ازمجازات فرارمی کنند. این فعالیت پر سود و اغلب بودن مجازات، در واقع تهدیدی برای امنیت ملی به شمار می آید(خلیلی پور و نورعلی وند: ۱۳۹۱، ۱۷۳).
امروزه با تحول و پیشرفت در زمینه ارتباطات واطلاعات بسیاری از جرایم سنتی نیز به جرایمی تبدیل شده اند که توسط رایانه و در محیطی غیرفیزیکی به وقوع می پیوندند وجرایم سایبری نامیده می شوند. برخلاف جرایم کلاسیک که درآن زمان و مکان وقوع جرم مشهود می باشند. در جرایم سایبری زمان ومکان وقوع جرم به آسانی قابل شناسایی نمی باشد و همین امر سبب شده است که هکرها به وسیله رایانه ها و ابزارهای الکترونیک به راحتی با زیرپا گذاشتن حریم شخصی افراد اطلاعات شخصی قربانیان را مورد هدف انواع مختلفی از جرایم سایبری قراردهند. جرایم سایبری را می توان یکی از جرایمی دانست که به سرعت رو به رشد است و تعداد مرتکبین این گونه جرایم در حال افزایش می باشد. همانطور که انسان ها در زندگی خود بدنبال پیشرفت علمی در رشته های مختلف می باشند در زمینـۀ فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز هر روز بر تعداد استفاده کنندگان از اینترنت نیز افزوده می شود و بر سطح علمی خود در زمینۀ نحوۀ استفاده از این فن آوری جدید ارتباطات می افزایند. هرچه وابستگی انسان ها به استفاده از رایانه بیشتر شود، به همان میزان بر جرایم مرتبط با رایانه نیز افزوده خواهد شد. ازآنجا که جرم سایبری یک مسئله اجتماعی، عاری از خشونت هایی است که ممکن است در جرایم سنتی وجود داشته باشد و دارای ماهیت اقتصادی است، به تعریف و شناخت جرایم سایبری و جرایمی که می تواند به نحوی با آن مرتبط باشد خواهیم پرداخت.سپس ویژگی های اینگونه جرایم را بیان می نماییم.

 

عکس مرتبط با اقتصاد

 

۲-۴-۱-تعریف جرم سایبری

 

واژه سایبر ریشه یونانی دارد که در لغت به معنای «هنر حکومت کردن» و در فرهنگ لغت به معنای «کامپیوتر»است. اگر چه کلمات بیشماری وجود دارد که ریشه سایبر دارد ولی بیشترین کلمه ای که با این واژه در ارتباط است واژه جرایم سایبری می باشد. امروزه در کنار کاربردهای فراوانی که برای اینترنت وجود دارد می توان یک کاربرد اساسی آنرا نام برد و آن بوجود آمدن یک دنیای مجازی در کنار دنیای واقعی است که جرایم مختلفی نیز دراین جهان بوقوع می پیوندد، جرایم سایبری نسل سوم جرایم رایانه ای هستند که جرایم سایبری نامیده می شود. چنانچه کنوانسیون اروپایی جرایم رایانه ای را به عنوان یکی از زیر مجموعه های جرایم سایبری آورده است( جاویدنیا: ۱۳۸۸، ۱۲۸).
جرم سایبری را می توان از نوع جرایم سنتی دانست که با دانش پیشرفته و با استفاده از کامپیوتر به وقوع می پیوندد و بر خلاف جرایم سنتی که مجرم باید در محل وقوع جرم حضور داشته باشد و جرم دریک دنیای واقعی رخ می دهد، نیاز به حضور شخص در محل وقوع جرم نمی باشد و جرم دریک دنیای مجازی اتفاق می افتد و به راحتی توسط مأموران دستگیر نخواهند شد و به دور از چشم قانون و پلیس مرتکب اینگونه جرایم می شوند، پلیس نیز در زمینه تعقیب و کشف اینگونه جرایم نیاز به آشنایی با رایانه است. درحالی که جرم سایبری به جرم قابل ارتکاب در محیط مجازی اینترنت و مخابرات گفته می شود و از جرم اینترنتی عام تر است و علاوه بر اینکه شامل جرایم مخابراتی می شود، می تواند به جرایم علیه نرم افزارهای یک رایانه که به صورت مجازی در سامانه رایانه ای قرار دارد نیز تسری داده شود و به همین دلیل در مقررات کشورها و اسناد بین المللی به ویژه کنوانسیون جرایم قابل ارتکاب در محیط سایبر مصوب سپتامبر ۲۰۰۱ بوداپست از عنوام«جرم سایبری» استفاده شده و به دلیل رواج روز افزون، کشورهایی مانند استرالیا نیز این عنوان را در قوانین کیفری خود وارد کرده اند(پاکزاد: ۱۳۹۰، ۱۱۰).
طبیعت جرایم سایبری و نیز سوءاستفاده هایی که در دنیای مجازی بوجود می آید هیچگاه در دنیای حقیقی دیده نشده است، امنیت ناکافی در محیط فرصت مناسبی در اختیار افراد شرور قرار داده است که براحتی بتوانند در فرصت کوتاهی دست به ارتکاب جرایم مختلف بزنند. ازجمله موارد نگران کننده فضای مجازی سرعت انتشار اطلاعات می باشد مثلاً در لحظه کوتاهی قسمتی از اطلاعات که می تواند بطور بالقوه مورد سوء استفاده قرار گیرد کشف می شود، در فضای مجازی برای جستجو و یافتن اینگونه جرایم مشکلات پیچیده تر می شود( مسعودی: ۱۳۸۲، ۱۸).

 

پایان نامه حقوق

 

۲-۴-۲- جرم سایبری و جرایم مرتبط با آن

 

اینترنت از اتصال چندین رایانه به یکدیگر بوجود آمده است. این عرصه را وسایل بشری نظیر تلفن، تلگراف، خطوط سیمی و ماهواره به یکدیگر متصل کرده است و همین امر سبب تحول دنیای کامپیوتر و ارتباطات شده است. امروزه بر اثر اینگونه تحولات شگرف در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات، بسیاری از جرایم سنتی به جرایم مدرن تبدیل شده است که در فضای مجازی و به وسیله رایانه انجام می شود و جرایم سایبری نامیده می شود. در کنار اینگونه کاربرد اینترنت باید با قابلیت های دیگر اینترنت در زمینه تجارت الکترونیک، پست الکترونیک، تبادل اطلاعات و غیره نیز اشاره داشت. همین ویژگی اینترنت سبب بوجودآمدن جرایم مختلفی در زمینه های گوناگون آن شده است. ازجمله جرایم تجارت الکترونیک، جرایم مالتی مدیا، جرایم اینترنتی وغیره. مفهوم تجارت الکترونیک به معنای پردازش عملیات های تجاری دو یا چند طرف تجاری از طریق کامپیوترهای شبکه بندی شده (بطور مستقیم متصل به هم یا متصل به اینترنت ) است. به عبارت دیگر، تجارت الکترونیک تمام مراحلی را که در یک چرخه تجاری اجرا می شود شامل تبلیغات، تکمیل صورتحساب، پشتیبانی و خدمات مشتریان، در بر می گیرد(باستانی: پیشین، ۴۲).
پس جرایم تجارت الکترونیک را می توان جرایمی نامید که در بستر مبادلات تجاری و مالی انجام می گیرد و بوسیلۀ وسایل ارتباطی غیر از رایانه مانند تلفن، تلگراف وغیره نیز به وقوع می پیوندد. در حقیقت فناوری اطلاعات تنها در رایانه خلاصه نمی شود. تجهیزات تأمین کننده ارتباط از راه دور مانند مخابرات، ماهواره و غیره نقش عظیمی در گسترش قابلیتهای فناوری اطلاعات دارند، چنانچه مهمترین مظهر فناوری اطلاعات که اینترنت است بدون استفاده از تجهیزات ارتباطی، مخابراتی، قابلیت استفاده نخواهد داشت. بدیهی است که این تجهیزات جدید نیز مانند رایانه مورد سوء استفاده مجرمان واقع می شوند، بنابراین در بهینه فناوری اطلاعات، وقوع جرم لزوماً به معنای وقوع جرم مرتبط با رایانه، جرم رایانه ای نیست. پس برخی محققان به دنبال عبارتی که همه ی جرایم مرتبط با فناوری اطلاعات را پوشش دهد، تعبیر«جرایم فناوری اطلاعات»یا «جرایم فناوری برتر » را برگزیده اند( خرم آبادی: ۱۳۸۴، ۵۵).
بنابراین باید گفت با ورود این پدیده در ابتدای دهه ۹۰ میلادی یک تحول اساسی ایجاد شد و به پدیده ای فوق رایانه، تعبیر شد. زیرا از تلفیق رایانه و مخابرات و ماهواره و امکانات ضبط، صدا و تصویر وغیره این جرایم ایجاد شده بودند و لذا هر چند رایانه نقش مهمی در این بین ایفا می کند، اما دیگر به عنوان تنها عامل مؤثر در این فضا محسوب نمی شود. پس نه تنها جرایم سایبری بلکه جرایمی که توسط رایانه به وقوع می پیوندد و در بالا به آن اشاره شد را می توان زیر مجموعه جرایم سایبری نامید و آن ها نیز می توانند به عنوان تهدیدی برای امنیت محسوب شوند.

 

۲-۴-۳- ویژگی های جرایم فضای مجازی

 

شناخت ویژگی های جرایم سایبری راهی آسان و مطمئن جهت شناخت ماهیت اینگونه جرایم می باشد و می تواند کمک مؤثری برای مقابله با مشکلات ناشی از این جرایم باشد. دراین محیط کاربران می توانند به هرگونه خدمات اطلاعاتی الکترونیکی دستیابی پیدا کنند، بدون در نظر گرفتن اینکه این اطلاعات و خدمات در کدام نقطه دنیا واقع شده است. محیط مجازی زمینه فعالیت های اقتصادی مهم و ابزار ضروری برای انجام کلیه معاملات تجاری در سطح بین المللی و فراملی بدون دخالت مستقیم بشر را فراهم آورده است. با توجه به گستردگی جرایم اینترنتی، در فضای مجازی و مجازی اینترنت همانند فضای واقعی جهان خارجی انواع جرایم و جنایات مانند کلاهبرداری، تخریب و اختلال در داده ها، جعل، جاسوسی وغیره اتفاق می افتد که این جرایم ویژگی های خاص خود را دارد. پس می توان گفت که تقریباً تمامی جرایمی که درجهان فیزیکی رخ می دهد، در جهان مجازی نیز به وقوع می پیوندد ولی وجه تمایز اینگونه جرایم در سرعت و سهولت ارتکاب اینگونه جرایم می باشد. یعنی به دلیل امکانات و فناوری های پیشرفته و تکنولوژیهای ارتباطی جرایم سایبری به آسانی رخ می دهد. از دیگر ویژگی های جرایمی که در محیط مجازی رخ می دهد به بقایای آثار مجرمانه اشاره داشت. در جرایم سایبری برخلاف جرایم سنتی و کلاسیک می باشد. درجرایم کلاسیک مجرم به صورت آنی مرتکب جرم شده یعنی جرمی را در لحظه ای مرتکب می شود ولی آثار و بقایای آن به صورت مستمروجود دارد. بلکه فضای مجازی بدلیل ویژگی خاص خودیعنی فنی بودن و خودکار بودن امکان باقی ماندن جرم برای تقریباً مدت زمان طولانی وجود دارد. از جمله چالشهای پی چوبی فعالیت های مجرمانه در حوزه محاسبات، گستره تحصیل کلیه ادله است. ازجمله عواملی که درایجاد چالش ها نقش دارند عبارتند از:
نخست اینکه ماهیت توزیعی شبکه ها موجب توزیع صحنه های جرم شده مشکلات عملی و صلاحیتی را بوجود آورده است. به عنوان مثال در اکثر موارد امکان جمع آوری ادله از رایانه ای واقع در مکآن های مختلف فراهم نیست، بلکه پیچیدگی اینکار فقط در جرایم مهم قابل اجرا می باشد.
دوم داده های دیجیتال به راحتی قابل حذف و یا تغییرند، لازم است هرچه سریعتر جمع آوری و نگهداری شود.
سومین عامل که دراین فرآیند نقش ایفا می کند حوزه گسترده تخصصی فنی است که در زمان مواجه شبکه ها به افعال مجرمانه به آن نیاز می شود( زندی: ۱۳۸۹، ۶۰).
جرایم سایبری به عنوان نسل سوم از جرایم را شامل می شود که تلاشهایی در جهت شناسایی اینگونه جرایم و ویژگی های خاص آن در سطح بین المللی صورت گرفته است که در نتیجه موجب تدوین قوانین مخصوص دراین رابطه شده است(شیرزاد: ۱۳۸۸، ۱۰۹).

 

۲-۵- سیر تاریخی جرایم سایبری

 

درسالهای اخیر با توجه به روند رو به رشد میزان استفاده از اینترنت توسط کاربران در مقایسه با میزان استفاده کنندگان از دیگر وسایل ارتباط جمعی می توان به افزایش خاص میزان جرایم سایبری اشاره داشت. از آنجا که جرایم سایبری نسل سوم از جرایم را شامل می شود، تاریخچه ورود این جرایم در ایران دیر هنگام تر از کشورهای دیگر می باشد. علیرغم اینکه بیش از دو دهه از ورود اینگونه جرایم در ایران نمی گذرد ولی این جرایم روند رو به رشدی را داشته است و هر روز بر تعداد مرتکبین اینگونه جرایم افزوده می شود، بطوری که در این میان هیچ منطقه ای با سرعت منطقه خاورمیانه در افزایش استفاده از اینترنت و هیچ کشوری درون منطقه خاورمیانه، به اندازه ایران این پیشرفت را نداشته است( عزتی: ۱۳۸۷، ۵۴).
در این قسمت به بررسی تاریخچه ورود جرایم سایبری در نظام بین الملل و در حقوق جزای ایران می پردازیم.

 

۲-۵-۱-سیر تاریخی جرایم سایبری در نظام بین الملل

 

رایانه نخستین بار حدود سال ۱۹۶۰ به شکل تجاری وارد بازار جهانی شد. یعنی بیش از ۵۰ سال پیش این وسیله وارد دنیای ارتباطات گردید و نقش مهمی را در تعامل و تجارت اطلاعات ایفا نمود و سبب بوجود آمدن جرایم سایبری گردید ولی بعداز گسترش رایانه و افزایش تعداد استفاده کنندگان از اینترنت بر جرایم سایبری افزوده شد. و قضیه آقای الدوین رویس، به عنوان اولین جرم سایبری ثبت شده است. آقای الدوین رویس، حسابدار یک شرکت توزیع کننده میوه و صیفی جات بود که به زعم او، شرکت حقوقش را پایمال می کرد. وی با انجام تغییراتی در برنامه رایانه ای شرکت، توانست با توجه به نوسانات قیمت محصولات در بازار به صورت ادواری، مبالغی را از صورتحسابهای فروش کسر کند و چکهایی را به حساب شرکتهای ساختگی خود واریزکند. ایشان ظرف مدت شش سال بالغ بریک میلیون دلار برداشت کرد، اما چون مکانیسمی را برای توقف عملکرد و اصلاح مجدد سیستم نیافت به ناچار خود را به مراجع قضایی معرفی و به جرم خود اعتراف نمود. در دادگاه آقای رویس به ده سال زندان محکوم گردید( زندی: پیشین، ۴۶-۴۷).
از آن زمان تا امروزه جرایم سایبری با سه نسل مواجه شده است که نسل اول اینگونه از جرایم تا اواخر دهه ۸۰ ظهور داشت در این زمان موضوع جرایم رایانه ای مصداق داشت، در این نسل تأکید بر رایانه است و وصفهای مجرمانه کم است. نسل دوم که به تدریج از اواخر دهه ۸۰ وتا اوایل دهه ۹۰ ظهور پیدا کرد. در این نسل به جرایمی که علیه داده ها و اطلاعات بود پرداخته شده است و در اینگونه جرایم بر واسط، یعنی رایانه تأکید شده است. از اواسط دهه ۹۰ با گسترش وسایل ارتباطاتی در سطح بین المللی نسل سوم جرایم رایانه ای، با عنوان جرایم سایبر در دنیای مجازی شکل گرفت که به اینگونه از جرایم شکل تازه‌ای داد وتمامی مباحث حقوق کیفری اطلاعاتی را در زمینه حقوق جزای ماهوی و حقوق جزای بین الملل و آیین دادرسی دچار تغییرات مهمی نموده است. در نسل سوم بر واسط رایانه ای تأکید نشده است یعنی مهم نیست جرم از چه طریقی مثل رایانه، مخابرات وغیره واقع شده باشد، بلکه در بستر شاهراه های الکترونیکی ارتباطی و اطلاعاتی واقع شده باشد. به این ترتیب جرایم اینترنتی را می توان مکمل جرایم کامپیوتری دانست، بخصوص اینکه جرایم نسل سوم کامپیوتری که به جرایم در محیط سایبرمعروف است، غالباً از طریق این شبکه جهانی به وقوع می پیوندد. در فرانسه اولین جرم سایبری در سال ۱۸۲۰ به وقوع پیوست. اگر به این نکته توجه کنیم در می یابیم که تاریخ مربوط به اولین جرم سایبری چندان هم دور نیست. در سال ۱۸۲۰ «جوسف ماری جکوارد» یک کارخانه دارمنسوجات در فرانسه، دستگاه پارچه بافی اختراع کرد که امکان تکرار یک سری فعالیت ها برای تولید تاروپود پارچه را فراهم می کرد. کارگران این کارخانه احساس ناراحتی کرده و امنیت شغلی خود رادر خطر دیدند. لذا با انجام خرابکاری سعی در عدم استفاده از این تکنولوژی برآمدند و این اولین جرم سایبری ثبت شده در فرانسه به شمار می رود(عزتی: پیشین، ۴۴).
در سال ۱۹۶۰ میلادی اولین موارد از جرایم سایبری در مجلات علمی و مطبوعاتی منعکس شد که شامل مواردی مانند سوء استفاده غیر قانونی، جاسوسی کامپیوتری و خرابکاری کامپیوتر بود. از اواسط دهه ۱۹۷۰ میلادی نیز مطالعات تجربی در مورد جرم سایبری آغاز شد که در این دهه تعداد محدودی از جرایم سایبری در این مطالعات مطرح شده بود این در حالی بود که در آن زمان جرایم بسیاری صورت گرفته بود که شناسایی و یا گزارش نشده بود. دهه ۱۹۸۰ میلادی، مفهوم فکری و علمی بزهکاری رایانه ای تغییراتی یافت و مفهوم فناوری اطلاعات از تعامل قلمرو اطلاعات و رایانه به دست آمده بود زیرا با گسترش موارد سرقت داده ها و اطلاعات رایانه ای در زمینه ارتباطات، اتخاذ تدابیر مناسب جهت پیشگیری از بزهکاری اطلاعاتی و رایانه ای در این زمینه ضروری دانسته شد. در کانادا، دهه ۱۹۷۰ به عنوان اولین سال بروز این موارد نامیده شده بود، ولی از نظر قضایی سال ۱۹۸۰ را به عنوان اولین زیر بنای جرایم سایبری محسوب کرده اند. در کشورآلمان نیز با توجه به اینکه مشخص نیست اولین جرم سایبری در این کشور چه زمانی اتفاق افتاده است ولی کشور آلمان در زمینه جرایم سایبری یکی از پرسابقه ترین کشورها در مقایسه با کشورهای دیگر است. کشور برزیل نیز در سال ۱۹۸۸ و چین در سال ۱۹۸۶ شاهد وقوع اولین جرایم سایبری بودند( شیرزاد: پیشین، ۴۰).
صرف نظراز شناخت نخستین جرم سایبری در سطح دنیا باید بدانیم که ارتکاب جرایم سایبری در سطح بین الملل نیز به سهولت و آسانی جرایم سایبری در سطح داخلی می باشد ولی ارتکاب جرایم کلاسیک مانند قاچاق انسان، اقدامات تروریستی، هواپیما ربایی، با دشواری هایی همراه است به همین دلیل باید از دیدگاه بین المللی توجه خاصی، به این جرایم شود از بین کشورهای آسیایی، ژاپن توجه بیشتری به اینگونه جرایم داشته است و تحقیقات وسیعی در زمینه اینگونه جرایم انجام داده است. در سطح بین الملل مبارزه جدی با اینگونه جرایم فراتر از مقابله با یک جرم دریک کشور خاص است و برخورد مناسب با آن نیاز به هماهنگی و همکاری بین المللی دارد.

 

۲-۵-۲-سیر تاریخی جرایم سایبری در حقوق جزای ایران

 

از آنجا که رایانه از سال ۱۳۴۰ وارد ایران شد و تا قبل از پیوستن ایران به شبکه جهانی اینترنت و فناوری اطلاعات یعنی تا دهه ۱۳۷۰ تعداد کاربران رایانه و اینترنت افزایش چندانی نیافته بود به همین دلیل در ایران جرایم رایانه ای سابقه زیادی ندارد و از عمر ورود جرایم رایانه ای در ایران بیش از دو دهه نمی گذرد( باستانی: پیشین، ۲۰).
شرکت نفت و بانک ملی در سال ۱۳۴۱، دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۳ شروع به کار با رایانه نمودند. از سال ۱۳۵۷ به بعد کمیسیون انفورماتیک تشکیل گردیده بود. امروزه باتوجه به فعالیت ها و تلاش های ارگان های متولی فناوری ارتباطات و استفاده از رایانه، میزان استفاده کنندگان از اینترنت در سالهای اخیر رشد تصاعدی داشته است. استفاده از رایانه و اینترنت به عنوان شبکه های اطلاع رسانی توسط مؤسسات، ادارات، مراکز پژوهشی، بانک ها و سایر مراکز خدماتی دولتی و خصوصی افزایش پیداکرده است. همین امر از سال ۱۳۷۰ سبب گردید که کسانی با ایجاد وب سایت ها و وبلاگ ها به انتشار مطالب خود در زمینه های مختلف سیاسی، علمی، مذهبی، اقتصادی و غیره بنمایند. همزمان با افزایش میزان کاربران برتعداد مرتکبین جرایم سایبری نیز افزوده گردید. کپی برداری غیر مجاز از نرم افزار به عنوان اولین جرم سایبری در ایران ثبت گردید و بعد در شورای عالی انفورماتیک توسط مراجع قضایی مطرح شد و در شعبه ۶۵ دادگاه کیفری ۲ تهران در تاریخ ۳ /۴ /۱۳۷۲ منتهی به صدور حکم محکومیت کیفری گردید( خرم آبادی۱۳۸۴، ۴۷).
به موجب این دادنامه، که در خصوص شکایت یک شرکت نرم افزاری علیه مسؤلین شرکت دیگر مبنی بر کپی برداری و فروش غیر مجاز نرم افزار رایانه ای بود که پس از احراز وقوع بزه متهم را به تحمل مجازات محکوم و حکم به جلوگیری از عرضه نرم افزارهایی که به طور غیر مجاز تکثیر شده بود کردند( پیشین، ۴۸).
از سال ۱۳۷۵ به دلیل اینکه سازمان ها و ارگان های خصوصی و دولتی بیشتری مجهز به رایانه شدند و استفاده کاربران از اینترنت افزایش یافت به همین دلیل آمار جرایم سایبری نیز افزایش یافت و ازجمله جرایم صورت گرفته در ایران که روز به روز نیز افزایش یافته است جهت ارتکاب بزه جعل اسناد رسمی و غیر رسمی، شناسنامه، گذرنامه، گواهینامه، چک های مسافرتی و عادی است( پرویزی: ۱۳۸۴، ۱۳۵).

 

۲-۵-۳- جرایم فضای مجازی و وضع قوانین مربوط به آن

 

با توجه به استفاده روز افزون از کامپیوتر امروزه با اینکه عمر چندانی از تاریخ ورود رایانه به ایران نمی گذرد ولی چالش های مختلفی را برای حقوق جزا و رشته های آن بوجود آورده است. باتوجه به اینکه از عمر جرایم سایبری بیش از دوهه نمی گذرد این جرایم سبب ایجاد چالش در رشته های مختلف حقوق جزا و در نهایت آیین دادرسی کیفری را دچار تحولاتی ساخته است. استفاده از رایانه سبب رشد سریع جرایم شده است. از نیمه دوم دهه ۱۳۷۰ و بالاخص از ابتدای دهه ۱۳۸۰ که استفاده از رایانه های شخصی توسط سازمان های اداری و مؤسسات خصوصی و افراد حقیقی گسترش یافته دسترسی به خدمات متعدد اینترنت امکان پذیر شده است. ارتکاب جرایم رایانه ای نیز از رشد نسبتاً سریعی برخوردار بوده است. جرایم مختلفی مانند اهانت و افترا نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی، اشاعه فحشا و منکرات و انتشار عکس ها و تصاویر و مطالب خلاف عفت عمومی از جمله جرایمی هستند که بعد از فراهم شدن امکان استفاده از خدمات اینترنت به وقوع پیوسته اند. قانونگذار باالحاق تبصره ۳ به ماده ۱ قانون مطبوعات در سال ۱۳۷۹ مقرر داشت «کلیه نشریات الکترونیکی مشمول مواد این قانون است » و بالاخره قانونگذار تصمیم به وضع قانون جرایم سایبری در سال ۱۳۸۸ نمود. در کشورهای پیشرفته به دلیل استفاده بسیار بالا از اینترنت در زمینه مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، امنیتی و نفوذ افراد در داده ها و اطلاعات خصوصی و تخریب اطلاعات دولت ها از مدتها قبل درصدد تلاش جدی جهت مقابله با اینگونه جرایم بوده اند و مجازاتهایی را وضع نموده اند(شیرزاد: پیشین، ۱۱۷).

 

 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

Add a Comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *