دسته‌بندی نشده

تشابه با روابط نامشروع (زنا) با ازدواج سفید و نکاح معاطاتی -جرم  عمل منافی عفت

 

در لغت، زنا به معنی جفت گردیدن زن و مرد به طور نامشروع(معین: ۱۳۸۳، ج۱، ۵۱۴).

جماع غیر مشروع خواه در جهت آلت تناسلی باشد خواه نه. برای تحقق زنا علاوه بر عنصر عدم مشروعیت مواقعه و عمد شرط است که زانی بالغ باشد اگرچه طرف او نابالغ باشد و شرط است که زانیه بالغه باشد اگر چه طرف او نابالغ باشد و زانی عاقل باشد ولو این که طرف عاقله نباشد و زانیه عاقله باشد اگرچه طرف عاقل نباشد و شرط است که دخول لااقل بقدر حشفه باشد. هم چنین گفته شده است که علم به جرم بودن زنا شرط تحقق این جرم است. عمل جنسی با کسانی که از نظر قیود اخلاقی و مبانی مذهبی و قوانین اجتماعی ممنوع شناخته شده است انجام می گیرد. شایعترین این انحراف، روابط جنسی بین برادر و خواهر، پدر و دختر می باشد(دانش: ۱۳۸۳، ۶۵).

ماده ۲۲۱ قانون مجازات اسلامی بیان می دارد« زنا عبارت است از جماع مرد و زنی که علقه زوجیت بین آنها نبوده و از موارد وطی به شبهه نیز نباشد».

در ازدواج سفید و نکاح معاطاتی، صیغه عقد وجود ندارد، پس با دقت در تعاریف و ماده مذکور می توان به شباهت بین زنا و ازدواج سفید و نکاح معاطاتی اشاره نمود.

رابطه نامشروع از دو کلمه رابطه و نامشروع تشکیل گردیده است. رابطه از نظر لغوی یعنی آنچه که دو تن یا دو چیز را بهم پیوستگی و ارتباط بدهد(عمید:۱۳۷۷، ج۲، ۵۱۱).

مشروع بدین معنی است آنچه مطابق شرع باشد و شرع آن را روا و جایز بداند. بنابراین نامشروع بدین معنی است آنچه مطابق شرع نباشد و شرع آنرا جایز نداند. در قانون جزای ایران از رابطه نامشروع تعریف جامع و مانعی ارائه نشده ، قانونگذار اسلامی نیز بدون اینکه در تمام تعریف این واژه ها برآید ابتدا در ماده ۶۳۷ قانون تعزیرات فقط اکتفا به عمل منافی عفت نموده و می گوید : «هرگاه مرد و زنی که بین آنها علقه زوجیت نباشد مرتکب عمل منافی عفت غیر از زنا از قبیل تقبیل یا مضاجعه شوند به شلاق تا ۹۹ ضربه محکوم خواهند شد و اگر این عمل با عنف و اکراه باشد فقط اکراه کننده تعزیر می شود».

نزد اسلام پیوند زن و مرد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و اسلام فقط ازدواج را مشروع قرار داده و از هر نوع پیمان دیگر خارج از چارچوب شرع ممانعت کرده است. به ‌طور کلی اسلام ازدواج را پیوند طبیعی و سنتی از سنت‌های اجتماعی می‌داند. قرآن می‌فرماید: ‌ای پیامبر ما قبل از شما پیامبرانی فرستاده‌ایم که دارای همسران و زنانی بوده‌اند، اسلام تا جایی به سنت ازدواج اهمیت داده که آن را مصادف با کامل شدن دین زن و مرد می‌داند. آیه۳۸ سوره رعد می فرماید« وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِکَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّیَّهً وَمَا کَانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِآیَهٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِکُلِّ أَجَلٍ کِتَابٌ ؛ و قطعا پیش از تو [نیز] رسولانى فرستادیم و براى آنان زنان و فرزندانى قرار دادیم و هیچ پیامبرى را نرسد که جز به اذن خدا معجزه ‏اى بیاورد براى هر زمانى کتابى است».

ازدواج سفید را باید پدید‌ه‌ای غیرشرعی و غیرقانونی یا همان رابطه نامشروع دانست که افزایش آن در سال‌های اخیر دامنگیر جامعه ایرانی شده که به نوعی فرار از ازدواج رسمی شرعی و شانه خالی کردن از بار مسئولیت تشکیل خانواده نیز محسوب می‌شود. در این پدیده مجرمانه، زن و مرد بدون وجود علقه زوجیت و بدون جاری شدن صیغه عقد دائم یا موقت و همچنین بدون ثبت رسمی ازدواج، شروع به زندگی مشترک و زناشویی کرده که کاملا غیرشرعی و غیرقانونی است. این پدیده نوعا از کشورهای غربی الگوبرداری شده که در نهایت افراط و کورکورانه صورت گرفته و با ازدواج‌های سفید آن کشورها، تفاوت های بنیادین و اساسی دارد(رضایی: ۱۳۹۲، ۱۳).

اما ازدواج سفید در ایران به عنوان پدیده‌ای مجرمانه محسوب می‌شود که دو جرم عمده را در خود جای داده است و می‌تواند بنای سایر جرائم باشد:

الف) عدم ایجاد علقه زوجیت فی مابین زن و مرد (طرفین) ازدواج سفید

ب) ایجاد رابطه نامشروع و زنا و جرائمی در زمره آن.

اگر صرفا ایجاد روابط نامشروع و زنا را در نظر بگیریم در موارد مختلفی از قانون مجازات اسلامی، مجازات‌های آ‌‌ن‌را مشاهده می‌کنیم. با دقت در ماده ۶۳۷ با توجه به قید غیر از زنا، رابطه نامشروع و اعمال منافی عفت ناظر به ازدواج سفیدی است که بین زن و مردم است و نمی توان هر عملی را که حرام اخلاقی است، مشمول این ماده دانست. چنین عملی ممکن است از مصادیق فعل حرام موضوع ماده ۶۳۸ قانون تعزیرات باشد. یکی دیگر از عناصر تشکیل دهنده جرم عنصر مادی است . هر جرمی الزاماً دارای یک عنصر مادی است. از این الزام می توان نتیجه گرفت که تحقق جرم موکول به بروز عوارض بیرونی اراده ارتکاب جرم است تا وقتی مظهر خارجی اراده به مشکلی از جمله فعل یا ترک فعل تحقق نیافته جرم واقع نمی شود بنابراین صرف داشتن عقیده اندیشه و قصد ارتکاب جرم بدون انجام هیچگونه عمل مادی قابل تعقیب و مجازات نمی باشد زیرا اصولاً موارد مزبور به تنهایی قابل کشف نیستند. پس به استناد ماده ۲ قانون مجازات اسلامی باید فعل یا ترک فعلی که قانون آنرا جرم شناخته از طرف شخص صورت گیرد تا بتوان او را از نظر حقوق جزا مسئول دانست و مجازات نمود. برای تحقق عنصر مادی مصادیق مختلفی از طرف حقوقدانان برشمرده شده است که عبارتند از فعل، ترک فعل، داشتن و نگهداری و فعل ناشی از ترک فعل اما با کمی دقت در موارد قانونی دکترین حقوقی و همچنین رویه دادگاهها در برخورد با جرایم منافی عفت یا روابط نامشروع به این نتیجه می رسیم که اینگونه جرایم صرفاً با انجام فعل مثبت مادی قابل تحقیق می باشد و سایر مصادیق عنصر مادی از دایره شمول این جرایم خارج است(گلدوزیان:۱۳۹۳، ۵۸۲).

با کمی دقت در خصوص ماهیت جرایم روابط نامشروع و نحوه ارتکاب اینگونه جرایم متوجه می شویم که جرایم منافی عفت جزء جرایم عمدی محسوب می گردد، بنابراین کسی نمی تواند مرتکب اینگونه جرایم شده سپس ادعا کند که به صورت سهوی و غیر عمدی با جنس مخالف خود رابطه نامشروع برقرار کرده یا اینکه مرتکب عمل منافی عفت گردیده است. سوء نیت عام عبارت است از اراده آگاه عامل در ارتکاب جرم است. بطور کلی سوء نیت عام در دو عنصر تشکیل می شود:

  1. اراده ارتکاب فعل
  2. علم به نامشروع بودن عمل ارتکابی.

در کلیه جرایم، اعم از عمد یا غیر عمدی اراده ارتکاب فعل وجود دارد و به عبارتی دیگر قانونگذار فقط عمل ارادی را مجازات می کند و در صورت فقدان اراده ارتکاب فعل تحقق جرم منتفی است. بنابراین اگر شخص دیگری را بطور ناگهانی و از پشت سر پرت کند و دومی در اثر این عمل با زنی برخورد کند جرم عمل منافی عفت محقق نشده است، زیرا عمل شخص دوم از روی اراده صورت نگرفته است. همچنین اگر فردی تحت تأثیر هیپنوتیزم اقدام به گفتن حرفهای عاشقانه بوسیله تلفن، با زنی نماید، به دلیل عدم وجود اراده، ارتکاب جرم رابطه نامشروع  منتفی می باشد(میرمحمدصادقی: ۱۳۹۳، ج۱، ۲۴۱).

علم به نامشروع بودن عمل ارتکابی یعنی اینکه مرتکب ، در زمان انجام جرم به این مسئله که عملش بر خلاف قانون است آگاه باشد، به عنوان مثال اگر پسری به دلیل عرف رایج در خانواده‌اش واقعاً نداند که بوسیدن غیر شهوانی دختر خاله اش مثلاً در هنگام احوالپرسی از مصادیق جرم عمل منافی عفت غیر از زنا می باشد و مرتکب این عمل گردد آنگاه به نظر می رسد که به علت عدم تحقق عنصر اخیرالذکر و در نتیجه عدم احراز سوء نیت عام از سوی شخص، جرمی محقق نگردیده است. البته بدیهی است که بار اثباتی این امر بر عهده متهم می باشد و اوست که باید برای قاضی اثبات کند که از نامشروع بودن عملش اطلاعی ندانسته است. در خصوص بار اثباتی جرایم منافی عفت در دادگاه توضیح کوتاهی لازم به نظر می رسد. ابتدا باید بگویم که منظور از بار اثباتی در دادگاه  این است که هنگامی که ارکان مادی جرمی محقق گردید(میر محمد صادقی: ۱۳۹۳، ج۱، ۲۴۱).

قبل از بیان سوء نیت خاص در جرایم منافی عفت ابتدا لازم است که سوء نیت خاص را توضیح دهیم. سوء نیت خاص یعنی اینکه شخص مرتکب علاوه بر قصد ارتکاب عمل مجرمانه قصد دیگری هم که از طرف قانون برای تحقق جرم ضروری شناخته شده است و معمولاً قصد نتیجه حاصل از عمل مجرمانه می باشد را داشته باشد به عبارت دیگر شخص مرتکب باید بداند که عملش چه نتیجه ای را می تواند در پی داشته باشد و آن عمل را برای رسیدن به آن نتیجه انجام دهد. به بیان دیگر ، خواستن نتیجه حاصل از عمل مجرمانه را سوء نیت خاص گویند. به نظر بیشتر اساتید حقوق من جمله آقای دکتر محمد صالح ولیدی رکن معنوی جرایم منافی عفت یا روابط نا مشروع با احراز سوء نیت عام کامل می شود و نیازی به احراز سوء نیت خاص نیست، به عبارت دیگر به محض اینکه شخص با اراده آگاهانه و با علم به نامشروع بودن عملش یکی از مصادیق جرایم منافی عفت را مرتکب شود این جرم محقق شده است(ولیدی:۱۳۹۰، ۴۱۱).

چنانچه مصادیقی از جرم  رابطه نامشروع مانند رد و بدل کردن عکس یا بیان صحبتهای عاشقانه که می تواند به قصد التذاذ جنسی صورت پذیرد محقق می گردد و شخص مرتکب ادعا کند که این اعمال را مثلاً به قصد جلب اعتماد طرف مقابل و بردن مال وی انجام داده است و نه به قصد التذاذ جنسی یا به قصد سرقت وارد منزل شده و با یک زن تنها در خانه روبرو گردیده است. بدلیل اینکه نیت افراد یک امر درونی می باشد و هنگامی اعمال ظاهری انسان بر خلاف نیت وی باشد، اثبات نیت شخص امری مشکل و بلکه محال است لذا ادعای ایشان در دادگاه قابل اثبات نبوده و در نتیجه قضات جرم  رابطه نامشروع را به محض احراز سوء نیت عام همراه با سایر شرایط محقق می دانند در خصوص اعمال منافی عفت غیر از زنا مسئله واضحتر است. زیرا از این دسته از جرایم همواره همراه با تماس بدنی و جسمی مانند تقبیل و مضاجعه همانگونه که می دانیم تماس جسمی با یک نامحرم در عرف کشور ایران  که حتی ماحفه میان پدر و دختر هم امری بسیار نادر می باشد، ظهور در التذاذ جنسی داشته و امری ناپسند می باشد و بنابر اینگونه اعمال فی نفسه و به صرف احراز سوء نیت عام فاعل جرم محسوب و قابل مجازات می باشد. بنابراین چنانچه در یک محل مردی زنی را ببوسد تا یک عکس از ایشان بردارد، طرفین مرتکب جرم  عمل منافی عفت غیر از زنا  گردیده اند هر چند که ادعا نمایند که این عمل را صرفاً بخاطر عکس برداری انجام داده و قصد التذاذ جنسی نداشته اند(گلدوزیان: ۱۳۹۳، ۵۸۳).

پر واضح است که ازدواج سفید و نکاح معاطاتی به لحاظ عدم وجود صیغه عقد و نبود علقه زوجیت موضوع ماده ۶۳۷ قانون تعزیرات و مجازات های بازدارنده، به روابط نامشروع بودن زنا شبیه هستند.

پایان نامه ازدواج سفید