منابع مقالات علمی : تحلیل محتوایی مجموعه اشعار جلال بقایی نایینی- قسمت ۲۳

یا :چه حاصل است ز تن چون در آن نماند رمق؟
چه نشئه است به خم گر در آن نبود نبید(دیوان :۱۸۳)
شاعر در ترغیب خواننده به مهرورزی وخوش اخلاق بودن این مطلب را در قالب تمثیل، به روانی و زیبایی بیان می کند :
با بدان هم نیکویی کن زانکه با احسان تو را با همـه درنـده خویی سگ،نگهبان می شـود
هرکـه راه اعتلا پیمـود روشن شـد دلش چـون بخار تیره بالا رفت ،باران می شـود
با کمی مهر و نوازش می توان دل،شاد کرد
غنچه را لب از نسیم صبح،خندان می شود(دیوان :۶۰)
یا :ملایم طبع هم با ناملایم چون مواجه شد بدانجا می رسـد کارش که از غوغـا نپرهیزد
نبینی با همه نرمی که اندر طبع خود دارد
خروش از آب هم در راه ناهموار می خیزد؟(دیوان :۸۰)
۳-۲-۲- تشبیــه و استعــاره :
دیـدگاه هنری بقایی در اشعارش متکی برتشبیه است.به علت آن که در تشبیه فعل به کار می رود سبب حرکت وجنبش در تصویرها می شود.دلیل پویایی تصویرهای شعری بقایی استفاده از تشبیهات زیاد است.
یکی از برجستگی های شعری بقایی،ترکیبات ،تصاویر و صورت های خیالی بدیعی است که در اشعارش دیـده می شـود.در شعر «شکار کبک» نگاه شـاعر بـه کبک و خلق چنیـن خیال هایی مهر تأییدی است بر قدرت تخیل و بیان بقایی.نگاه شاعرانه ی او به قدری تیز است کـه گاهی چیزهایی را می بیند که کسی قبل از او ندیـده و یا پدیـده ها را طـوری می بیند که کسی آن گونه ندیده است.مانند :
درون صـلح مسلح نهفتــه نفــرت ها چنان که در شکم توپ و تانک،آتش جنگ
چنان به نقشه ی جنگی به شوق می نگرند
که نقش خامه ی مانی به صفحه ی ارژنگ(دیوان :۱۰)
یا:زان تنگ دهان تو نمایان شده دنـدان
چون ظرف گلابی که در آب شود قند(دیوان :۱۰۷ )
یا:در انــزواست هنرمند واقعی گمنــام چــو شیــر پیــر که سر بــرنیارد از بیشـه
و یـا چـو شـاعر دانشـوری که می تابد
هـزار اختـرش از آسمان اندیشـه(دیوان :۶۸ )
موارد دیگر در بررسی منظومه های بلند شاعر آورده شده است.مانند ترکیب “زره پوش نحس سربی رنگ ” که استعاره از ابر است یا “جواسیس و عیون” استعاره از ستارگان در شعر آثار جنون.
تخیل های بدیع وی در تشبیه های مفرد نیز زیاد است.مانند :
از درون چون دَم گراز خشن از برون ،نرم چون دُم قاقم(دیوان :۱۱)
رعایت تناسب میان مجموعه ی اجزای کلام و انواع صنایع بدیعی سبب افزونی موسیقی سخن شده است.
یا: در ستایش از مادر می گوید:
یک دم نخفت تا تو نگریی به نیم شب با قنـد بوسـه در تو شکرخنـد آفـرید
شد هسته دل دو نیم و بپوسید و خاک شد
تا آن که یک نهال برومند آفرید(دیوان :۵۲ )
یکی از منظومه های درخشان بقایی قصیـده ی بیست و هفت بیتی آثـار جنـون (دیوان : ۱۲۱) است .شعر سخته ای که صرف وجود همین شعر در دیوان او می تواند مدعای شاعری بقایی باشد. تنوع تصویرها در این شعر آشکار است .برخی از صور خیال وی برای اولین بار در شعر فارسی عرضه شده و به قول استاد شفیعی کدکنی تصویر مادر است . در تک تک ابیات این منظومه شاهد تصاویر زیبا و رستاخیز کلمات هستیم؛ رستاخیزی در جهت دور شدن از حالت عادی و سیر به سوی خلق زیبایی و جذب خواننده ؛از مطلع تا مقطع. در بسیاری از تصویرهای او به نوعی تازگی بیان دیده می شود که نشانـه ی قدرت تخیل اوست.شـاعر با توصیف طبیعت ،شعر را آغـاز می کند؛ غروبی کـه به شب می انجامـد . تصویر سازی های او از غروب و شب، بدیع و جذاب است.
شامـگاهان کـه شفق کرد افق را گلگون تا بن نیـزه ی خورشید فرو رفت به خون
گشت در طور افق،آتش موسی خاموش شـد نهـان در شکم مـاهی دریا، ذوالنـون
تاخت اسکنـدر افلاک به سـوی ظلمات ماند بر جای از او خیل جواسیس و عیون
خور چنان شد به سراشیب که گویی شده است چهر رخشنـده ی یوسف بـه دل چاه، نگون
کم کمک ماه برآورد سر از حجله ی خویش سکّـه ی زر بــه در افتــاد ز گنج قارون
وانگه از نقـره ی محلول، لعــابی کم رنگ قلم صنع بــرافشاند به دشت و هـامون
یکی از خصوصیات برجستـه ی تصاویر شعری بقــایی کوششی است که در راه مــادی کردن بسیاری از معانی و حالات دارد و این خصوصیت تا حد زیادی به طور غیر مستقیم در طبیعی بودن شعر کمک می کند. مانند:
سایه از ماه چنـان در پس اجسام گریخت که نهان می شود از شحنه به شب شبـرو دون
سایــه ی پنجـره و روشنی مــاه کشیـد رسمی از نقشه ی شطرنج به دیوار و ستون
آن گاه با بیت دلنشینی سخن را به مقصد می کشاند :

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.